Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2022/2228 E. , 2025/9547 K.</ul> "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2022/2228 Karar No : 2025/9547 TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ... Yapı San. ve Tic. A.Ş. VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kaymakamlığı VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Kayseri - Pınarbaşı Yolu (Elbaşı ayr.-Pınarbaşı arası Elbaşı Kavşak yolları dahil) Km:45+000-91+000 kesimi yol yapım işi sırasında 13/12/2016 tarihinde ruhsatsız ve izinsiz olarak 924.240,68 m3 ariyet (dolgu) malzemesi kullanmış olduğunun tespit edildiğinden bahisle davacı şirkete 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca 3.142.418,31 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... nolu Pınarbaşı Kaymakamlığı işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davalı idare tarafından yapılan denetimlerde, davacı şirketin ariyet (dolgu) malzemesi çıkarttığına yönelik bir tespitin bulunmadığı, ayrıca çıkartılan malzemenin miktarına ilişkin de somut bir tespitin yer almadığı, Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü tarafından yol yapım işinde kullanıldığı ve icmal cetvellerine göre belirlendiği belirtilen malzeme miktarları üzerinden para cezasının hesaplandığı görülmekte olup, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddenin 5. fıkrası uyarınca tespit edilen ceza miktarının hesabında denetime elverişli, somut bilgi ve verilerin kullanılmadığı, yol yapım işinde kullanılan malzeme miktarları esas alınmak suretiyle soyut ve varsayımsal olarak hesaplama yapıldığı, malzeme miktarının da tereddüte yer vermeyecek şekilde belirlenmediği, bu durumda; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/5. maddesi uyarınca verilecek idari para cezasından ancak cezaya konu fiili işleyen kişilerin sorumlu tutulabileceği ayrıca üretim miktarına bağlı ve nispi bir hesaplamaya dayalı olan maden para cezasının tespitinde de açık, somut ve denetlenebilir tespitlere göre işlem tesis edilmesi gerektiğinden, davalı idarece idari para cezasına konu üretimin davacı şirket tarafından yapıldığına ve ne miktarda yapıldığına yönelik somut bir tespitte bulunulmaksızın tesis edildiği anlaşılan idari para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda, Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü sorumluluğundaki "Kayseri - Pınarbaşı Yolu (Elbaşı ayr.-Pınarbaşı Arası Elbaşı Kavşak Yolları Dahil) Km:45+000-91+000 Kesiminin Yol Yapım İşi"nin yüklenicisi olan davacı şirket ile imzalanan Sözleşmenin "Ocakların Temini" başlıklı 33.1. maddesinde, "Malzeme ocakları, depo yeri, su temini yeri ile şantiye, beton santrali, beton tesisi, konkasör, soğuk ve sıcak karışım plentlerinin kurulacağı alanlar yüklenici firma tarafından temin edilecektir." kuralına yer verilmiş olup, anılan işi yüklenen davacı şirketin 2015-2017 yılları arasında üretim yapacağı bir ocağı belirlemediği ve ruhsatlandırmadığı gibi, yol yapım işinde kullandığı ariyet (dolgu) malzemesini maden ruhsat hukukuna ve Vergi Usul Kanunu'na uygun olarak temin ettiğini yasal belgelerle kanıtlayamamış olması karşısında, söz konusu 2015-2017 yılları arasında yol yapım işinde kullanıldığı Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü tarafından (yol yapımı sırasında çıkan hafriyat malzemesi hariç tutularak) icmal cetvellerine göre belirlenen malzeme miktarları üzerinden 3213 sayılı Kanun'un 12/5. maddesi uyarınca hesaplanan idari para cezasının uygulanmasında hukuka aykırılık; dava konusu işlemin iptali yolunda İdare Mahkemesince verilen kararda hukuki isabet görülmediği gerekçesi ile istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, işlemin dayanağı kanun maddesi uyarınca idari para cezası uygulanabilmesi için hammadde üretim faaliyetinde bulunulması, ruhsatlı yahut ruhsata dayalı üretimin zorunlu olması hallerinde ruhsatsız olarak üretim ve sevkiyat yapılması gerektiği, şirketlerinin karayolu, metro, tünel, köprü, demiryolu, liman inşaatı yapım işleri ile iştigal ettiği ve faaliyet konusunun bunlarla sınırlı olduğu, işleme konu yol yapım işinin madencilik faaliyeti olmadığı, Maden Yönetmeliği'nin 55. maddesi doğrultusunda gerçekleştirilen işin niteliği gereği iş sahasında kazı çalışması yapıldığı, çalışmalar sırasında açığa çıkan malzemelerin ise ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak dolgu malzemesi olarak kullanıldığı, ortada bir satış tahut ticari gaye olmadığından ceza tecziye edilmesinin fiili ve hukuki durum itibarıyla mümkün olmadığı, kazı esnasında çıkan malzeme bakımından izin veya ruhsat alınması zorunluluğu bulunmadığı gibi sevk fişi düzenlenmesinin de söz konusu olamayacağı, dava konusu işlemin idari işlemin unsurları yönünde hukuka aykırı olduğu, idari para cezasında ocak başı satış fiyatının hangi veriler ile elde edildiği ve neye göre tespit edilerek cezaya konu edildiğinin anlaşılamadığı, tespiti yapılan ariyet malzemesinin (m3) cinsinden miktarının hangi somut, kesin ve teknik veri ile tespit edildiğinin belirsiz olduğu, iki katı ceza uygulanmasının gerekçesinin anlaşılamadığı bu nedenlerle de işlemin hukuka uygun olmadığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Davacı firma ile Karayolları Genel Müdürlüğü arasında 28/12/2012 tarihinde Kayseri Pınarbaşı yolu (Elbaşı ayrı Pınarbaşı arası Elbaşı kavşak kolları dah,i) Km:45+000 - 91+000 kesiminin yol yapım işine ait sözleşme yapılmıştır. Kayseri Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından yapılan denetim sonucu 13/12/2016 tarihinde denetim tutanağı düzenlenerek, Kayseri ili, Pınarbaşı ilçesi sınırları dahilinde yol kenarındaki alandan malzeme alınarak taşınması suretiyle Kayseri/Pınarbaşı yolunda alt malzemesi olarak kullanıldığı bu işlemle ilgili yükleme ve taşıma işinin Bayburt Grup firması tarafından yapıldığının tespit edildiğinin belirtilmiştir. Aynı idarenin 10/10/2017 tarihinde düzenlediği tutanakta ise, Kayseri ili Bünyan ilçesi sınırları dahilinde ariyet malzemesi temin edildiğini, ... Grup firmasına ait kepçelerin sahada faaliyette bulunduğu, çıkarılan malzemenin Kayseri/Pınarbaşı yolu Köprübaşı mevkinindeki yol yapım çalışmasında dolgu malzemesi olarak kullanıldığının tespit edildiği belirtilmiştir. Bünyan İlçe Jandarma Komutanlığı ekiplerince 21/10/2017 tarihinde yapılan denetimde Bünyan/Pınarbaşı İlçe sınırları dahilinde yapılan kontrol ve denetim esnasında, davacı şirket tarafından ruhsatsız ve izinsiz olarak ariyet (dolgu) maden malzemesi alındığı tespit edilerek maden denetim tutanağı tanzim edilmiş ve firma sorumlusu MY'nin imzadan imtina ettiği görülmüştür Karayolları 6. Bölge Müdürlüğünün Kayseri Valiliğine (YİKB) yazdığı ... tarih ve... ve ...sayılı yazıları ve eklerindeki belgelerde Kayseri-Pınarbaşı yolu (Elbaşı ayr.Pınarbaşı arası Elbaşı kavşak yolları dahil) Km:45+000- 91+000 kesimi 22,6 Km. BSK'II yol yapım işinde 484.640,00 m3 ariyet (dolgu) malzemesi kullanıldığı, aynı şekilde, ... tarih ... sayılı yazı ve ekteki belgelerde, Kayseri-Pınarbaşı yolu Km:45+000- 91+000 kesimi 31,5 Km. BSKl lı yol yapım işinde 467.899,00 m3 ariyet (dolgu) malzemesi kullanıldığı belirtilmiştir. Davalı idare tarafından ... tarih ve ... sayılı kararıyla ise 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/5 maddesine göre yol yapım işinde kullanılan el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm I (a) grubu maden ariyet malzemesinin ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında 3.142.418,31 TL idari para cezası uygulanmasının üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrasının fiilin gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan halinde; "Ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare tarafından el konulur. Bu fiili işleyenlere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. Ruhsat alanında ruhsat grubu dışında üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare amirliklerince el konulur. Bu fiili işleyen kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli il özel idaresi hesabına aktarılır." hükmü yer almaktadır. Fiilin gerçekleştiği ve işlemin tesis edildiği tarihinde yürürlükte olan Mülga 21/09/2017 tarihli Maden Yönetmeliği'nin "Ruhsata dayalı olmayan üretim" başlıklı 55. maddesinde; "(5) Madencilik faaliyetine yönelik olmayan yol, demiryolu, hava limanı, liman, tünel, toplu konut yapılacak alanlar, kanal, baraj, gölet gibi yapıların gerçekleştirilmesi ile yapı ve inşaat alanı için kazı faaliyetlerinin yapılması esnasında zorunlu olarak çıkarılan hafriyat malzemesi, mülk sahibi veya mülk sahibinden izin alınarak faaliyet sahibi tarafından 18/3/2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında değerlendirilebilir.(6) Yol, demiryolu, hava limanı, liman, kanal, tünel, toplu konut ve benzeri inşaat çalışmaları ile baraj ve göletlerin su rezervuar alanlarından zorunlu olarak çıkarılan yapı ve inşaat malzemesi veya hafriyat malzemesinin, bu projeler kapsamında değerlendirilmesi ve ticarete konu edilmemesi kaydıyla ruhsat veya hammadde üretim izni alınması gerekmeksizin kullanılabilir. Ancak, söz konusu yapı ve inşaat çalışmalarından arta kalan yapı ve inşaat malzemesi veya hafriyat malzemesinin ticarete konu edilmek istenmesi halinde ise bu malzeme proje sahibi tarafından büyükşehir olan illerde valiliğe, diğer illerde il özel idaresine devredilir. Üretilen malzemenin izin alınmadan ticarete konu edilmesi halinde Kanunun 12 nci maddesinin beşinci fıkrası gereğince işlem tesis edilir. Bu fıkra kapsamında çıkarılan malzemenin kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan başka bir proje kapsamında değerlendirilmesinin istenilmesi durumunda valilik tarafından izin verilebilir." kuralına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, ruhsatsız sahada üretimde bulunulması halinde faaliyetin durdurularak üretilen madene el konulacağı ve el konulan veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanacağının hüküm altına alındığı, ancak madencilik faaliyetine yönelik olmayan yol, demiryolu, hava limanı, liman, tünel, toplu konut yapılacak alanlar, kanal, baraj, gölet gibi yapıların gerçekleştirilmesi ile yapı ve inşaat alanı için kazı faaliyetlerinin yapılması esnasında zorunlu olarak çıkarılan hafriyat malzemesinin, mülk sahibi veya mülk sahibinden izin alınarak faaliyet sahibi tarafından bu projeler kapsamında değerlendirilmesi ve ticarete konu edilmemesi kaydıyla ruhsat veya hammadde üretim izni alınması gerekmeksizin kullanılabileceği açıktır. Uyuşmazlıkta; davacı firma olan yüklenici ile yapılan sözleşmede yol çalışmalarında kullanılacak olan ariyet ve taş ocağının temin edilmesi, işletilmesi ve kanuni sorumluluğun yükleniciye ait olduğunun belirtildiği ve Karayolları 6. Bölge Müdürlüğünce malzeme temini konusunda yükleniciye herhangi bir ocak alanı gösterilmediği, yine ... tarih ... sayılı yazı ve ekteki belgelerde de ilgili yol yapım işinde kullanılan ariyet (dolgu) malzemesinin 2015-2017 yılları arasında olduğunun tespit edildiği, yüklenici firma tarafından sunulan 18/09/2019 tarihli dilekçede kullanılan ariyet (dolgu) malzemesini Km:59+850'deki Karayolları tır parkı yapılacak alandan, kamulaştırma sınırı içerisinde bulunan kazı alanlarından, Pınarbaşı ilçesi, ... Mahallesi mevkiindeki krom ocağının atık ve pasa malzemeleri ile birlikte DSİ'nin yapmış olduğu dere ıslahı çalışmalarından çıkan malzemelerin proje kapsamında kullanıldığının bildirildiği, Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü'nün ilgi yazıları ile ekindeki metraj cetvellerinin incelenmesi sonucu yol yapım işinde farklı ariyet ocaklarından kullanılan miktarlar üzerinden hesaplama yapıldığı görülmektedir. Bu durumda; tesis edilen idari para cezası işleminde hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulüne İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak 08/12/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi. </body></html>