Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2023/2273 E. , 2025/5626 K.</ul> "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2023/2273 Karar No : 2025/5626 DAVACI : ... Dağıtım ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. ... DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ... 2- ... Bakanlığı VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ... 3- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... DAVANIN KONUSU : Davacı şirketin ticari yük taşımacılığında kullandığı ... ve ... plakalı araçlarının güzergâh kullanım izin belgesi olmadan taşımacılık yaptıklarından bahisle ayrı ayrı 581,00 TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı; ... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Encümen kararlarının dayanağı olduğu belirtilerek; 1-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 1. maddesi, 2-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "UKOME kararları kapsamında yük taşımacılığı yapan araçlar ile, Güzergâh Kullanım İzin Belgesi olmadan taşımacılık yapmak" düzenlemesi ile 10. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Bu Yönetmeliğin (...) 8.(...) maddelerinde belirlenen kurallara aykırı hareket edenler hakkında 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında Kanunun 1 nci maddesine göre işlem yapılır." düzenlemesi, 3-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi ile, 4-) 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin iptali istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : Yük taşımacılığına ilişkin yapılan faaliyet hakkında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin denetim yetkisinin bulunmadığı, yürütülen faaliyete yönelik olarak karayolu taşıma mevzuatı ve ilgili mevzuatı kapsamında tüm izinlerin alındığı, transit ve/veya uluslararası taşımacılık faaliyeti yürütüldüğünden yapılan taşımacılığın denetime konu yapılamayacağı, yük taşıma güzergâh izin belgesi ve ayrıca bu izin belgesinin ücret karşılığı alınabileceğine dair kanuni dayanak bulunmadığı, izin belgesi alınmasının gereksiz bürokrasi işlemlerine sebep olduğu, çok büyük maliyet teşkil ettiği, pek çok üretim merkezinin İstanbul içinde, garlar ve limanların şehrin en yoğun yerleşim alanlarında yer aldığı, yabancı plakalı araçlardan bu izin belgesinin talep edilmediği, temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla ve ölçülülük ilkesi gözetilerek sınırlandırılabileceği ileri sürülmektedir. DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI : DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: UKOME’nin her türlü taşımacılık koordinasyonunu sağlama ve güzergâhları belirleme konusunda görevli birim olduğu, UKOME’nin çalışma usul ve esaslarını belirleme yetkisinin davalı Bakanlığa Kanunla verildiği, bu yetkiye dayanılarak yapılan düzenlemenin trafik düzen ve güvenliğini sağlamak amacına yönelik olduğu savunulmaktadır. DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Haksız ve mesnetsiz açılan davanın ve istemin reddi gerektiği savunulmaktadır. DAVALI ... BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Usul yönünden, davanın süresinde açılmadığı esas yönünden ise; 5393 sayılı Kanun’un 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin davalı idareye düzenleme yapma yetkisi verdiği, öte yandan 5216 sayılı Kanunda UKOME ile büyükşehir belediyesinin ulaşım ve toplu taşıma alanındaki yetki ve görevlerinin sayıldığı, yapılan düzenlemelerin davalı idarenin yetkisi içerisinde olduğu, diğer metropol kentlerde olduğu gibi İstanbul’da da kent nüfusundaki artışa ve şehir içinde artan hareketliliğe bağlı olarak gelişen erişim – ulaşım ihtiyacı çerçevesinde mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirlerin alınması gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Davacı şirketin ticari yük taşımacılığında kullandığı ... ve ... plakalı araçlarının güzergâh kullanım izin belgesi olmadan taşımacılık yaptıklarından bahisle ayrı ayrı 581,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı; ... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Encümen kararlarının dayanağı olduğu belirtilerek; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 1. maddesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "UKOME kararları kapsamında yük taşımacılığı yapan araçlar ile, Güzergâh Kullanım İzin Belgesi olmadan taşımacılık yapmak" düzenlemesi ile 10. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Bu Yönetmeliğin (...) 8.(...) maddelerinde belirlenen kurallara aykırı hareket edenler hakkında 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında Kanunun 1 nci maddesine göre işlem yapılır." düzenlemesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi ile, 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin iptali istenilmektedir. 5216 sayılı Büyükşehin Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehin ve İlçe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının f) bendinde: "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmış, aynı kanunun "Ulaşım Hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde: "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir. 15/16/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin, "Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin Kuruluş'unu düzenleyen 17. maddesinde; UKOME'nin, büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında olarak kimler tarafından oluşacağı tek tek sayılarak belirtilmiş, i) bendinde; kendi belediyelerini ilgilendiren ve belediyelerinin yetki alanı içerisinde oluşan ve o belediyenin sınırları içerisinde başlayıp biten ulaşım konularında ilçe belediye başkanları veya görevlendirecekleri bir üyenin de katılacağı belirtilmiştir. Yine aynı yönetmeliğin, UKOME'nin görev ve yetkilerini düzenleyen 18. maddesinin 1. fıkrasında; UKOME'nin, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haiz olduğu belirtildikten sonra, aynı fıkranın ç) bendinde; Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) bendinde ise; Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, UKOME'nin görevli ve yetkili olduğu düzenlenmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile, büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulacağı, büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespiti ile bunlara izin ve çalışma ruhsatını vermeye ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alma, büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar alma ve görüş oluşturma görev ve yetkilerinin UKOME'ye bırakıldığı ve anılan görev ve yetkilerin UKOME (Ulaşım Koordinasyon Merkezi) tarafından kullanılması gerektiği açıktır. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararı ile kabul edilen Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesinin 1. maddesinde,"Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, trafik düzeni ve güvenliği yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekli, saati, süresi ve şartlarını belirlemek, bu taşıtların teknik özelliklerini çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara "Yük Taşıma Aracı Güzergâh Kullanım İzin Belgesi" verilmesi hususlarını kapsar..." hükmü, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminallar Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendinde, "Müdürlüğün Görevleri Madde 5- (1) Müdürlüğün görevleri aşağıda sıralanmıştır. (...) 20)Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekli, saati, süresi ve şartlarını belirlemek, bu taşıtların teknik özelliklerini çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek." kuralı yer almaktadır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "UKOME kararları kapsamında yük taşımacılığı yapan araçlar ile, Güzergâh Kullanım İzin Belgesi olmadan taşımacılık yapmak" eyleminin yasak olduğu kurala bağlanmıştır. Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri uyarınca, Ulaşım Koordinasyon Merkezlerinin trafik hizmetlerini planlamak, il trafik komisyonunun yetkilerini kullanmak, bu kapsamda 2918 sayılı Kanunun 12. maddesinin 3. fıkrası gereğince yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâh ve sayılarını tespit etmek ancak bunu karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere yapmak görev ve yetkisi bulunmaktadır. Büyükşehir belediye sınırları içerisinde tüm trafik düzen ve güvenliğini sağlamaktan sorumlu UKOME'nin bu kapsamda yük taşıtları yönünden güzergâh belirleme yetki ve görevinin üst hukuk normları ile çelişen veya bunlara aykırı bir yönünün bulunmadığı anlaşılmaktadır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından öncelikle büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde araç türleri de dikkate alınarak 24 saat girilmesi yasak olan, belli saat dilimleri arasında girilmesi yasak olan ve güzergâh kullanım izin belgesiyle girilebilecek yollar belirlenmiş; ticari yük taşımacılığında kullanılan taşıtların izleyecekleri güzergâhlar yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi yetki ve sorumluluğundaki yollarda kullanılmak üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü'nden yük taşıma aracı güzergâh kullanım izin belgesi alma yükümlülüğü getirilmiştir. Lojistik Yönetimi ve Terminallar Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendinde bu güzergâhı anılan Şube Müdürlüğü'nün belirleyeceği belirtilmişse de, aynı maddenin 22. bendinde güzergâh kullanım izin belgesinin oluşturulmasından sonra UKOME'nin onayına sunulacağı da kural altına alınmıştır. Dolayısıyla, güzergâh belirleme işlemi yine UKOME'nin onayı dahilinde sonlanmakta olup, bu haliyle UKOME'nin Kanun ve Yönetmelik uyarınca sahip olduğu yetkilerine aykırı bir durum bulunmamaktadır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Bu Yönetmeliğin (...) 8.(...) maddelerinde belirlenen kurallara aykırı hareket edenler hakkında 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında Kanunun 1 nci maddesine göre işlem yapılır." hükmü yönünden ise, 1608 sayılı Kanun'un 1. maddesinde; "Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32. maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir....Bu madde hükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm bulunmayan hallerde uygulanır" hükmü yer almıştır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesinde ise; "(1)Yetkili makamlar tarafından adli işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye yüz Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu cezaya emri veren makam tarafından karar verilir. (2) Bu madde, ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir.'' hükmü yer almıştır. Yukarıda aktarılan Yasal düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, belediye sınırları içinde transit yük taşıma ve güzergâh izin belgeleri ile ilgili olarak da belediyelerin düzenleme yapma, ceza verme görev ve yetkisinin bulunduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Bu Yönetmeliğin (...) 8.(...) maddelerinde belirlenen kurallara aykırı hareket edenler hakkında 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında Kanunun 1 nci maddesine göre işlem yapılır." hükmü ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 1. maddesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "UKOME kararları kapsamında yük taşımacılığı yapan araçlar ile, Güzergâh Kullanım İzin Belgesi olmadan taşımacılık yapmak" düzenlemesi ile 10. maddesinin 1. Fıkrası ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi ile, 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi yönünden davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: HUKUKİ SÜREÇ : Davacı şirketin ticari yük taşımacılığında kullandığı ... ve ... plakalı araçlarının güzergâh kullanım izin belgesi olmadan taşımacılık yaptıklarından bahisle ayrı ayrı 581,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı; ... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Encümen kararlarının dayanağı olduğu belirtilerek; 1-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 1. maddesi, 2-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "UKOME kararları kapsamında yük taşımacılığı yapan araçlar ile, Güzergâh Kullanım İzin Belgesi olmadan taşımacılık yapmak" düzenlemesi ile 10. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Bu Yönetmeliğin (...) 8.(...) maddelerinde belirlenen kurallara aykırı hareket edenler hakkında 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında Kanunun 1 nci maddesine göre işlem yapılır." düzenlemesi, 3-) İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi ile, 4-) 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN : Davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın usule ilişkin iddiaları kabul edilmeyerek işin esası incelendi. ESAS YÖNÜNDEN: İLGİLİ MEVZUAT: 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. "(p) bendinde; Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek."; 9. maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralı yer almaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinde; "belediyenin, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla imar, su, kanalizasyon, ulaşım, kentsel alt yapı gibi hizmetleri yapacağı veya yaptıracağı...; "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "(...) b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek. c) Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek. (...)"; "Zabıtanın görev ve yetkileri" başlıklı 51. maddesinin birinci fıkrasında; "Belediye zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular." kuralına yer verilmiştir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesinin birinci fıkrasında; "Yetkili makamlar tarafından adlî işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye yüz Türk Lirası idarî para cezası verilir. Bu cezaya emri veren makam tarafından karar verilir." kuralı düzenlenmiştir. 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil Kanun'un 1. maddesinde; 'Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir. Belediye encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde, masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir. Bu madde hükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde uygulanır.' kuralı yer almaktadır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisinde, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması, birbirine bağlı olması ve üst normla getirilen hukuksal sınırın içinde kalması zorunlu olup, bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan bir normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen Kanun veya diğer normlarda yer alan hükümlere aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir. Anayasa'nın 124. maddesinde, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve kanunlara aykırı olmamak kaydıyla yönetmelikler çıkartılabileceği öngörülmektedir. Bahse konu Anayasal hüküm, idareye ikincil düzenleme yapma yetkisi vermektedir. Esasında bu yetki, genel ve soyut nitelikte hükümler ihtiva eden kanunların detaylandırılması amacını taşımaktadır. Bu çerçevede, kanunda öngörülmeyen bazı hususların yine kanuna aykırı olmamak kaydıyla yönetmeliklerde düzenlenmesi mümkün olabilmektedir. Bu kapsamda idarenin düzenleme yetkisinin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak bir şekilde kullanılamayacağı da İdare Hukuku'nun en temel ilkelerindendir. Dosyanın incelenmesinden, davacı şirketin ticari yük taşımacılığında kullandığı ... ve ... plakalı araçlarının güzergâh kullanım izin belgesi olmadan taşımacılık yaptıklarından bahisle ayrı ayrı 581,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı idari para cezası karar tutanağına davacı tarafından yapılan itirazın ... Sulh Ceza Hâkimliğinin ... D.İş dosyasında, idari yaptırım kararının hukuka uygun olması nedeniyle, 26/12/2022 tarihinde kesin olarak reddine karar verilmiştir. Aktarılan mevzuat düzenlemelerinden; büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir ulaşım ana plânını yapma, uygulama, ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlama ve koordinasyonu sağlamak, kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek görevinin büyükşehir belediyesine ait olduğu, trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi (UKOME) tarafından kullanılacağı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan, belediyelerin; kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarabileceği, belediye yasakları koyabileceği ve bu yasakları uygulayabileceği, kanunlarda belirtilen cezaları verebileceği, belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilebileceği anlaşılmaktadır. Dava konusu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 1. maddesinin incelenmesi: Dava konusu düzenlemede "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekli, saati, süresi ve şartlarını belirlemek, bu taşıtların teknik özelliklerini, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara "Yük Taşıma Aracı güzergâh Kullanım İzin Belgesi" verilmesi hususlarını kapsar..." hükmü düzenlenmiştir. Anılan düzenlememenin, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak görevini düzenleyen 7. maddesi ile UKOME'nin görev ve yetkilerini düzenleyen 9. maddelerine ilişkin üst hukuk normlarına uygun olduğu, Büyükşehir Belediyesinin trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların çalıştırılabileceği yerler ile bu güzergâhlarını belirleyebileceği sonucuna varılmıştır. Dava konusu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Belediye Kuralları Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde yer alan "UKOME kararları kapsamında yük taşımacılığı yapan araçlar ile, Güzergâh Kullanım İzin Belgesi olmadan taşımacılık yapmak" düzenlemesi ile 10. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Bu Yönetmeliğin (...) 8.(...) maddelerinde belirlenen kurallara aykırı hareket edenler hakkında 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında Kanunun 1 nci maddesine göre işlem yapılır." düzenlemesinin incelenmesi: Dava konusu bu düzenlemelerin, belediyelerin; kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarabileceği, belediye yasakları koyabileceği ve bu yasakları uygulayabileceği, kanunlarda belirtilen cezaları verebileceği, belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilebileceğine yönelik yukarıda aktarılan üst hukuk normlarına uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Dava konusu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendinin incelenmesi: Dava konusu düzenlemede "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekli, saati, süresi ve şartlarını belirlemek, bu taşıtların teknik özelliklerini, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek" hükmü düzenlenmiştir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından öncelikle büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde araç türleri de dikkate alınarak 24 saat girilmesi yasak olan, belli saat dilimleri arasında girilmesi yasak olan ve güzergâh kullanım izin belgesiyle girilebilecek yollar belirlenmiş; ticari yük taşımacılığında kullanılan taşıtların izleyecekleri güzergâhlar yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi yetki ve sorumluluğundaki yollarda kullanılmak üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü'nden yük taşıma aracı güzergâh kullanım izin belgesi alma yükümlülüğü getirilmiştir. Lojistik Yönetimi ve Terminallar Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendinde bu güzergâhı anılan Şube Müdürlüğü'nün belirleyeceği belirtilmişse de, aynı maddenin 22. bendinde güzergâh kullanım izin belgesinin oluşturulmasından sonra UKOME'nin onayına sunulacağı da kural altına alınmıştır. Dolayısıyla, güzergâh belirleme işlemi yine UKOME'nin onayı dahilinde sonlanmakta olup, bu haliyle UKOME'nin Kanun ve Yönetmelik uyarınca sahip olduğu yetkilerine aykırı bir durum bulunmamaktadır. Dava konusu, 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin incelenmesi: Dava konusu düzenlemede "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, UKOME'nin görevli ve yetkili olduğu" düzenlenmiştir. Anılan düzenlememenin, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak görevini düzenleyen 7. maddesi ile UKOME'nin görev ve yetkilerini düzenleyen 9. maddelerine ilişkin üst hukuk normlarına uygun olduğu, Büyükşehir Belediyesinin trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartları ile bu güzergâhlarını belirleyebileceği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, yukarıda aktarılan kanun hükümleri uyarınca, Ulaşım Koordinasyon Merkezlerinin trafik hizmetlerini planlama, il trafik komisyonunun yetkilerini kullanma, bu kapsamda 2918 sayılı Kanunun 12. maddesinin 3. fıkrası gereğince yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâh ve sayılarını tespit etme görev ve yetkisi bulunduğu, büyükşehir belediye sınırları içerisinde tüm trafik düzen ve güvenliğini sağlamaktan sorumlu Büyükşehir Belediyesinin yük taşıtları yönünden güzergâh belirleme yetki ve görevi kapsamında tesis edilen dava konusu düzenlemelerin üst hukuk normları ile çelişen veya bunlara aykırı bir yönünün bulunmadığı sonucuna varılmıştır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. DAVANIN REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 13/06/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. </body></html>