Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/1347 E. , 2025/2649 K.</ul> "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2025/1347 Karar No:2025/2649 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kurumu VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Davacı şirketin Bitlis ilinde kurmayı planladığı "Deliktaş Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES)" projesi için verilen ... tarih ve .... numaralı üretim lisansı kapsamında ileri sürdüğü gerekçelerin mücbir sebep olarak kabul edilmemesine, süre uzatım talebinin reddine, üretim lisansının iptaline ve söz konusu lisans kapsamında sunulan 528.336,00-TL tutarındaki teminat mektubunun 330.210,00-TL tutarındaki kısmının irat kaydedilmesine, şirketin ve şirkette %10 ve üzerinde doğrudan ve dolaylı ortakların lisans iptalini takip eden 3 yıl süreyle yasaklı sayılmasına ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun (Kurul) ... tarih ve ...-... sayılı kararı ile bu karara yapılan itirazın reddine ilişkin... tarih ve ...-... sayılı kararın iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerin ertelenmesi ve tesisin tamamlanma tarihinin uzatılması için, öncelikle yükümlülüklerini tamamlama süresi içerisinde, başka bir ifadeyle 06/06/2016 tarihine kadar mücbir sebebin başlama tarihini ve mahiyetini, ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerine olan etkilerini, mümkün olması halinde etkilerin tahmini giderilme süresini içeren başvuru yapmasının zorunlu olduğu, davacı tarafından anılan başvuruların yükümlülüklerinin ertelendiği 06/06/2016 tarihinden sonra 27/12/2016 tarihinde yapıldığı, ayrıca özel mülkiyete konu arazilerin irtifak hakkının edinilmesi ve orman vasıflı taşınmaz mallarla ilgili orman kesin hakkı izni alınmasına yönelik olarak kendi uhdesinde bulunan yükümlükleri yerine getirmediği hususlarının birlikte değerlendirilmesinden, davacı şirketin mevzuat kapsamında üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirme noktasında gerekli özen ve dikkati göstermediği anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince, Dairemizin 24/04/2024 tarih ve E:2019/2943, K:2024/1769 sayılı bozma kararına uyularak verilen kararda; bozma kararında araştırılması istenilen hususların ... tarih ve E:.../... sayılı ara kararıyla davalıya ve davacıya sorulduğu, davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı cevabında, ara kararıyla istenilen bilgi ve belgelerin temini için ilgili yerlere dağıtım yapılarak bilgi istendiği ve gelen cevapların eklendiği, gelecek cevapların gönderileceğinin ifade edilmesinin yanı sıra, davacı şirketin Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi çerçevesinde yükümlülüklerini tamamlama tarihinin 06/06/2016 olduğu, anılan Yönetmeliğin 24. maddesinin 3. fıkrasında öngörülen yükümlülük süresinden 6 aydan fazla süre sonrasında 27/12/2016 tarihinde başvurularak Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi çerçevesindeki yükümlülüklerin ertelenmesi ve tesis tamamlama tarihinin uzatılması talebinde bulunulduğu, dolayısıyla şirketin yükümlülük süresi sona erdikten sonra yaptığı süre uzatımı talebinde, gerekli dikkat ve özeni göstermediği dikkate alınarak lisansının iptaline ilişkin 12/10/2017 tarihli Kurul kararının alındığının belirtildiği, davalı idarenin anılan cevabından, davacının süre uzatımı verilmesi talebini, talebin geç yapılması nedenine dayandırdığının anlaşıldığı; ... tarih ve ...-... sayılı Kurul kararıyla, davacının eksik olan yükümlülüklerinin 06/06/2016 tarihine kadar ertelenmesine, tesis tamamlama tarihinin 06/09/2017 olarak lisans tadili yapılmasına karar verildiği, davacının yükümlülüklerinin ertelenmesine ilişkin 27/12/2016 tarihli başvurusunun, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde yer alan, "Lisansta belirlenen tesis tamamlanma süresi içerisinde gerekçeleri ve belgeleriyle birlikte Kuruma başvurulması hallerinde, tesis tamamlama süresinin uzatılması suretiyle lisans tadil edilebilir." düzenlemesi kapsamında süresi içinde yapılmış bir başvuru olarak kabul edilmesi gerektiğinden, davalı idarenin anılan gerekçesinin yerinde görülmediği, davacının aynı sebeplerle daha önce yapılan süre uzatım başvurusu mücbir sebep kapsamında görülerek kabul edilmişken, bu defaki başvurusunun kabul edilmemesine ilişkin, önceki sebeplerden farklı başkaca somut ve makul gerekçelerin gösterilemediği; Davacının 21/02/2025 tarihinde kayda alınan cevabında ise; ilgili idarelerden temin edilen bilgi ve belgelere de yer verilerek, Karayolları 11. Bölge Müdürlüğü'nün kamulaştırma işlerinin halen tamamlanmadığı, kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından parsel yenileme çalışması ve irtifak tesisinin mümkün olmadığı, kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan kati orman izinlerinin de alınamayacağı, sonuç olarak, davacı şirketin insiyatifi ve kendi elinde olmayan ilgili idarelerden kaynaklı sebeplerle yapması gereken işleri tamamlayamadığı, bu hususları önceden öngörebilmesinin mümkün olmadığının belirtildiği; Bu durumda, söz konusu proje ile ilgili olarak Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin (a) bendi çerçevesinde yerine getirilemeyen yükümlülüklere ilişkin yaşanılan sorunların daha önce süre uzatımı ve yükümlülük ertelemesine ilişkin... tarih ve ...-... sayılı Kurul kararının alınması aşamasında belirtilen sorunların devam etmesi şeklinde olduğu, Karayolları 11. Bölge Müdürlüğünün kamulaştırma ve Bitlis Defterdarlığınca irtifak işlemlerinin halen devam ettiğinin anlaşıldığı, bu sebeple dilekçelerde belirtilen gerekçelerin anılan Yönetmeliğin 35. maddesi kapsamında davacıdan kaynaklanmayan haller ve “mücbir sebep” olarak kabul edilerek davacının talebi doğrultusunda ek süre verilerek yükümlülüklerin ertelenmesi yolunda karar verilmesi gerektiğinden, dava konusu Kurul kararlarında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, davacının eksik yükümlülüklerini tamamlaması gereken sürenin 06/06/2016 tarihinde sona erdiği, bu tarihe kadar yükümlülükleriyle ilgili bir bilgi ve belge sunmadığı, tesis tamamlama süresi bir kaç kez uzatıldığı halde uhdesinde olan özel mülkiyete konu arazilerde irtifak hakkının edinilmesi ve orman vasıflı taşınmazlarla ilgili orman kesin izni başvurusu yapılması gibi işlemlerin yapılmadığı, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi uyarınca yükümlülüklerin tamamen yerine getirilmediği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, davalı idareye süresinde başvuru yapıldığı, yükümlülüklerin diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işlemleri nedeniyle aksadığı, gerekli özen ve dikkatin gösterildiği, idarelerin işlemlerinden kaynaklı engellerin ortadan kaldırılması mümkün olmadığından bunların mücbir sebep olarak kabul edilmesi gerektiği, idarenin önceki işlemleriyle çelişkili kararının öngörülebilirlik ve idareye güven ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Davacı şirkete Bitlis ilinde kurmayı planladığı "Deliktaş Regülatörü ve HES" projesi için... tarih ve... numaralı üretim lisansı (bu lisans ... Enerji Elektrik Üretim Sağlık ve Gıda Sanayi Dış Ticaret A.Ş.'ye verilen...tarih ... numaralı üretim lisansının devamı mahiyetinde, söz konusu lisansa ilk başta tesis tamamlama tarihi 06/11/2012 olarak derç edilmiş, daha sonra 06/07/2013 ve 06/07/2014 tarihleri olarak tadil edilmiş) verilmiştir. Davacı şirket tarafından, 02/05/2014 tarihinde Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi uyarınca belirlenen yükümlüklere ilişkin bilgi ve belgeler ibraz edilmiş, ayrıca 21/04/2014 tarihli yazıyla, kamulaştırma aşamasında davalı idare tarafından Bitlis Valiliği Defterdarlık Milli Emlak Müdürlüğüne yazılan ... tarih ve ... sayılı yazıya ... tarih ve ... sayılı yazı ile yaklaşık olarak 2 sene sonra cevap verildiği belirtilerek, bu gecikmenin tesisin tamamlanma süresine eklenmesi talebinde bulunulmuş,... tarih ve ...-... sayılı Kurul kararıyla, anılan Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi çerçevesinde eksik olan yükümlülüklerin 06/06/2016 tarihine kadar ertelenmesine ve tesis tamamlama tarihinin 06/09/2017 olarak tadiline karar verilmiştir. Dava konusu lisans kapsamında yükümlülüklerin ertelendiği 06/06/2016 tarihinin geçmesi üzerine davalı idarenin 14/12/2016 tarihli yazısı ile davacıdan, yükümlülüklerin süresi içerisinde yerine getirildiğine ilişkin bilgi ve belgelerin veya yerine getirilmemesine ilişkin gerekçelerin on iş günü içerisinde sunulması istenilmiş; davacı tarafından, 27/12/2016 tarihli dilekçeyle, Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca yerine getirilemeyen yükümlülüklerin 06/06/2018 tarihine ertelenmesi ve tesis tamamlanma süresinin 06/09/2019 tarihine uzatılması, 20/09/2017 tarihli dilekçe ile de, yükümlülüklerin 06/06/2019 tarihine ve tesis tamamlama tarihinin 06/09/2020 tarihine ertelenmesi taleplerinde bulunulmuştur. Davalı idare tarafından yapılan inceleme sonucu, davacının ileri sürdüğü gerekçelerin mücbir sebep olarak kabul edilmemesine, süre uzatım talebinin reddine, üretim lisansının iptaline ve söz konusu lisans kapsamında sunulan teminat mektubunun 330.210,00-TL'lik kısmının irat kaydedilmesine, şirketin ve şirkette %10 ve üzerinde doğrudan ve dolaylı ortakların lisans iptalini takip eden 3 yıl süreyle yasaklı sayılmasına ilişkin ... tarih ve ...-... sayılı Kurul kararı alınmış, bu karara yapılan itirazın ... tarihli ve ...-... sayılı Kurul kararıyla reddedilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Lisans esasları" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Lisans, bu Kanun hükümleri uyarınca üzerinde kayıtlı piyasa faaliyetlerinin yapılabilmesi için tüzel kişilere verilen izin belgesidir. 11'inci maddenin onuncu fıkrasında belirtilen piyasalara ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, lisanslara ilişkin olarak aşağıdaki hususlar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir: a) Başvuru ve değerlendirme usul ve esasları ile lisansların verilmesi, tadili, sona erdirilmesi, iptali, süreleri, süre uzatımı, yenilenmesi ve lisans kapsamındaki hak ve yükümlülüklerin belirli bir süre askıya alınmasına ilişkin usul ve esaslar (...) (7) Üretim lisansı başvurusunda bulunan tüzel kişiden, önlisans yükümlülüklerinin yerine getirilmesini müteakiben üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması hâlinde irat kaydedilmek üzere, kurulmak istenen üretim tesisinin niteliğine ve büyüklüğüne göre yatırım tutarının yüzde onunu geçmemek üzere teminat mektubu alınır. Mücbir sebep hâlleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması veya kalan süre içerisinde kurulamayacağının tespit edilmesi hâllerinde lisans iptal edilir ve teminat mektubu irat kaydedilir. Teminatın alınması, niteliği ve süre uzatımı verilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. (8) Lisansı iptal edilen tüzel kişi, bu tüzel kişilikte yüzde on veya daha fazla paya sahip ortaklar ile lisans iptal tarihinden önceki bir yıl içerisinde görevden ayrılmış olanlar dâhil, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, lisans iptalini takip eden üç yıl süreyle lisans alamaz, lisans başvurusunda bulunamaz, lisans başvurusu yapan tüzel kişiliklerde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olamaz, yönetim kurullarında görev alamaz."; "İşletmeye geçmemiş ya da geçememiş lisanslara yönelik işlemler" başlıklı Geçici 9. maddesinin birinci fıkrasında, ''Üretim lisansına dercedilen inşaat öncesi süre içerisinde, üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerini ikmal edememiş tüzel kişilere, varsa kalan inşaat öncesi sürelerine ek olarak; yoksa sadece altı ay süre verilir. Mücbir sebepler dışında bu süre içerisinde de yükümlülüklerini ikmal edemeyen tüzel kişilerin lisansları iptal edilir. '' kurallarına yer verilmiştir. 02/11/2013 tarih ve 28809 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin dava konusu işlem tarihindeki hâliyle ''Lisans tadil başvurularının incelenmesi, değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması'' başlıklı 24. maddesinde, ''(3) Üretim tesisinin kurulması sürecinde; a) Mücbir sebep halleri ile Kurul tarafından uygun bulunan hallerin bulunması, b) Söz konusu durumların üretim tesisinin kurulmasını doğrudan etkilemesi veya etkileyebilecek nitelikte olması, c) Lisansta belirlenen tesis tamamlanma süresi içerisinde gerekçeleri ve belgeleriyle birlikte Kuruma başvurulması hallerinde, tesis tamamlama süresinin uzatılması suretiyle lisans tadil edilebilir. Ancak, üretim tesisi yatırımının, geri dönülemez noktaya geldiğinin tespiti halinde (c) bendinde öngörülen süre koşulu aranmaz.''; "Yaptırımlar ve lisans iptali" başlıklı 27. maddesinde, "...(2) Üretim lisansı, mücbir sebep halleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin ilgili lisansta belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması veya kalan süre içerisinde kurulamayacağının tespit edilmesi hallerinde iptal edilir. (3) Lisansı iptal edilen tüzel kişi, bu tüzel kişilikte yüzde on veya daha fazla paya sahip ortaklar ile lisans iptal tarihinden önceki bir yıl içerisinde görevden ayrılmış olanlar dahil, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, limited şirketlerde müdürler, lisans iptalini takip eden üç yıl süreyle, mevcut önlisansları kapsamındaki üretim lisansı başvuruları hariç olmak üzere, önlisans ve lisans alamaz, önlisans ve lisans başvurusunda bulunamaz, önlisans ve lisans başvurusu yapan tüzel kişiliklerde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olamaz, yönetim kurullarında görev alamaz. (...)"; "Yükümlülüklerin ertelenmesi, askıya alınması ve kaldırılması" başlıklı 35. maddesinde, " (1) Önlisans ve lisans sahibinin ilgili mevzuattan kaynaklanan yükümlülükleri, mücbir sebep hallerinde, etkilendikleri oranda, mücbir sebebin etkileri giderilinceye kadar, Kurul kararıyla ertelenebilir veya askıya alınabilir. Söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilemeyeceğinin anlaşıldığı hallerde, Kurul, önlisans ve lisans sahibinin yükümlülüğünün kaldırılmasına da karar verebilir. İletim ve dağıtım faaliyetlerine ilişkin yükümlülüklerin kaldırılması talep edilemez. (2) Bir olayın mücbir sebep hali sayılabilmesi için; olaydan etkilenen tarafın gerekli özen ve dikkati göstermiş ve tüm önlemleri almış olmasına karşın olayın önlenemeyecek, kaçınılamayacak ve öngörülemeyecek olması ve bu durumun etkilenen tarafın ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemesi gerekir. (...)"; "Teminatın iadesi ve irat kaydedilmesi" başlıklı 45. maddesinin üçüncü fıkrasında, "3) Üretim lisansları ile ilgili olarak, 20'nci madde kapsamında Kuruma sunulan teminat, mücbir sebep hâlleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında, a) Üretim tesisinin lisansta belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması, b) Üretim tesisinin kalan süre içerisinde kurulamayacağının tespit edilmesi, c) Lisansın, üretim tesisinin geçici kabulü yapılmadan önce herhangi bir nedenle iptal edilmesi, halinde irat kaydedilir. Bu fıkra hükümleri YEKA için verilen üretim lisansları bakımından sadece mücbir sebep halleri dikkate alınarak uygulanır." kuralları yer almıştır. Aynı Yönetmeliğin "Mevcut lisans sahiplerine altı aylık süre verilmesi" başlıklı Geçici 15. maddesinin işlemlerin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükteki hâliyle birinci fıkrasında, Kanun'un Geçici 9. maddesinin birinci fıkrası çerçevesindeki tüzel kişilerin tamamlaması gereken yükümlülüklerin; a) Üretim tesisinin kurulacağı sahanın lisans sahibi tüzel kişinin mülkiyetinde olmaması hâlinde, söz konusu sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde etmek, hidroelektrik santrallerinde su tutma alanları hakkında ilgili idarelerden kamulaştırma kararı almak. b) Kurulması planlanan üretim tesisine ilişkin imar planlarını onaylatmak. c) Rüzgâr başvurularına ilişkin Teknik Etkileşim İzninin alınması için gerekli başvuruyu yapmak. ç) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararı almak olduğu; ikinci fıkrasında, bu Yönetmeliğin yürürlük tarihi itibarıyla, a) İnşaat öncesi döneme ilişkin süresi biten tüzel kişilerin, bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde, b) İnşaat öncesi döneme ilişkin süresi bitmeyen tüzel kişilerin, kalan inşaat öncesi sürelerine altı ay eklenmek suretiyle bulunacak süre içerisinde birinci fıkrada belirtilen yükümlülüklerin tamamlandığına ilişkin bilgi ve belgeleri Kuruma sunmakla yükümlü olduğu, bu süre içerisinde söz konusu yükümlülükleri tamamlayamayan tüzel kişiler hakkında Kanun'un Geçici 9. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde işlem tesis edileceği kurala bağlanmıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Aktarılan mevzuat kurallarından, 6446 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesi uyarınca verilen süre içerisinde mücbir sebepler dışında üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirilmesi gereken yükümlülükleri ikmal edemeyen tüzel kişilerin lisanslarının iptal edileceği, bu madde kapsamında Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesinde sayılan yükümlülüklerin verilen sürede yerine getirilmesi gerektiği, süreç içerisinde üretim tesisinin kurulmasını etkileyen veya etkileyebilecek olan mücbir sebep halleri ile Kurul tarafından uygun bulunan hallerin ortaya çıkması ve lisansta belirlenen tesis tamamlanma süresi içerisinde gerekçeleri ve belgeleriyle birlikte başvurulması durumunda tesis tamamlama süresinin uzatılması suretiyle lisansın tadil edilebileceği, böyle bir tadilin yapılmaması ve üretim lisansının mücbir sebep halleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması veya kalan süre içerisinde kurulamayacağı tespit edilerek lisansın iptal edilmesi durumunda Kuruma sunulan teminatın irat kaydedileceği, ayrıca lisansı iptal edilen tüzel kişilik ve yüzde on veya daha fazla paya sahip ortakları ile lisans iptal tarihinden önceki bir yıl içerisinde görevden ayrılmış olanlar dâhil, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, lisans iptalini takip eden üç yıl süreyle lisans alamayacağı, lisans başvurusunda bulunamayacağı, lisans başvurusu yapan tüzel kişiliklerde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olamayacağı, yönetim kurullarında görev alamayacağı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, davacının 6446 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesi ve anılan Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi uyarınca, üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde etmesi, bu kapsamda hidroelektrik santalinin su tutma alanları hakkında ilgili idarelerden kamulaştırma kararı alması, üretim tesisine ilişkin imar planlarını onaylatması, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararı alması, ayrıca herhangi bir mücbir sebep hali veya lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebebi yoksa belirlenen yükümlülükleri yerine getirdiğine ilişkin belgeleri 06/06/2016 tarihine kadar davalı idareye sunması gerektiği, bu yükümlülüklerin mücbir sebep halleri veya davacıdan kaynaklanmayan haklı sebepler dışında yerine getirilmemesi durumunda üretim lisansının iptali, teminatın irat kaydı ve piyasa faaliyetinden şirketin, ortağının ve yöneticilerinin yasaklanması yönünde karar alınabileceği açıktır. Somut olayda, davacı tarafından Bitlis Defterdarlığı'nın parsel yenileme ve Karayolları Genel Müdürlüğü'nün kamulaştırma çalışmaları tamamlanamadığı için proje sahasındaki taşınmazlara yönelik irtifak hakkı tesis edilemediğinden yükümlülüklerin yerine getirilemediği ileri sürüldüğünden, bu hususun davacının anılan Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi uyarınca belirlenen yükümlülüklerini yerine getirmesine bir engel teşkil edip etmediği araştırılarak mücbir sebep olarak kabul edilip edilemeyeceğinin ortaya konulması gerektiğinden, Dairemizin 24/04/2024 tarih ve E:2019/2943, K:2024/1769 sayılı bozma kararında, eksik incelemeyle karar verildiğinden bahisle davacı şirketin projesini etkilediği belirtilen hususların mücbir sebep kapsamında kabul edilip edilemeyeceğinin davalı idare ve ilgili kurumlar nezdinde araştırma yapmak suretiyle açıklığa kavuşturulması gerektiği belirtilmiştir. Bölge İdare Mahkemesince anılan bozma kararına uyularak verilen 29/01/2025 tarih ve E:... sayılı ara kararına sunulan cevaplarda, dava konusu proje alanına ilişkin kamulaştırma ve parsel yenileme çalışmalarına yönelik ilgili idarelerden değerlendirmeye esas alınabilecek yeterli bilgi ve belgenin temin edilerek gönderilmediği, bu itibarla, proje kapsamında davacının yükümlüklerini yerine getirmesine idarelerden kaynaklı engel bir durum olup olmadığının ortaya konulabilmesi için bazı hususların ara kararıyla sorulması ve açıklanması gerekli görüldüğünden, Dairemizin 11/06/2025 tarih ve E:... sayılı ara kararıyla, "1- Davacının ileri sürdüğü tadil ve süre uzatım gerekçelerinin yükümlülük tamamlama süresi olan 06/06/2016 tarihinden sonra başvuruda bulunulduğu gerekçesiyle mi incelenmeyerek değerlendirilmediğinin sorulmasına, 2- Dava konusu proje alanındaki arazilerin hangi nitelikte olduğu, bu arazilerden özel mülkiyet, Hazine mülkiyetinde ve devletin hüküm ve tasarrufu altında olanların oransal olarak ne kadar yer tuttuklarının sorulmasına, 3- Karayolları 11. Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve E... sayılı ile E... sayılı yazılarında farklı parsel numaraları ve farklı metrekarelerle ilgili kamulaştırma işlemlerinin devam ettiği belirtilmiş olup, dava konusu proje alanına yönelik hangi parsellerin Karayolları 11. Bölge Müdürlüğünün yol kamulaştırması işlemlerinden etkilendiğinin, davacının projesini ilgilendiren bu parsellere ilişkin kamulaştırma işlemlerinin son durumunun ne olduğunun sorulmasına, 4- Bitlis Defterdarlığının parsel yenileme çalışmalarının dava konusu proje alanındaki hangi parselleri etkilediğinin, davacının projesini ilgilendiren parsellere ilişkin parsel yenileme işlemlerinin son durumunun ne olduğunun sorulmasına, 5- Anılan parsel kamulaştırma ve parsel yenileme çalışmalarının davacının proje alanındaki taşınmazlara ilişkin kamulaştırma yükümlülüğünü yerine getirmesine, orman kesin izni için başvuru yapmasına ve bu izni almasına engel teşkil edip etmediğinin sorulmasına, sorulan hususların açıklanması ile gerekli belgelerin ilgili idarelerden temin edilerek gönderilmesine, Davacıdan; 1- Davacının eksik yükümlüklerini tamamlama süresinin ertelendiği 27/03/2015 tarihli Kurul kararından dava konusu proje alanındaki taşınmazlara ilişkin kamulaştırma ve irtifak hakkı tesisi ile orman kesin izni için ilgili idarelere herhangi bir başvuruda bulunup bulunmadığı, ilgili idareler nezdinde ne tür girişimlerde bulunulduğunun sorulmasına, bu konudaki tüm bilgi ve belgelerin istenilmesine," karar verilmiştir. Davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı cevap yazısı ekindeki belgelerde, üretim lisansının iptaline yönelik Kurul kararı alınırken davacı şirketin eksik yükümlülükleri için verilen sürenin sona erdiği 06/06/2016 tarihinden sonra başvuru yapması ile yükümlülükleriyle ilgili herhangi bir gelişme kaydedilmemesi hususunun birlikte ele alındığı, bu kapsamda süre uzatımı gerekçeleri de değerlendirilerek mücbir sebep olarak kabul edilmediği, proje için ihtiyaç duyulan taşınmazlardan özel mülkiyete konu 7 adet, devletin hüküm ve tasarrufunda 1 adet, maliye hazinesi mülkiyetinde 3 adet olduğu, bu taşınmazların kamulaştırılması ve irtifak hakkı tesisine yönelik 15/03/2012 tarihli Kurul kararlarının alındığı; Karayolları 11. Bölge Müdürlüğünün 17/07/2025 tarihli yazısında, dava konusu taşınmazların yol inşaat ve emniyet sahası dışında yer aldığı, herhangi bir kamulaştırma işlemine dahil edilmediğinin tespit edildiği; Bitlis İşletme Orman Şefliğinin 11/07/2025 tarihli yazısında, projenin orman sahasına denk gelen alanlarında gerekli izin başvurularının yapılmasında herhangi bir sakınca olmadığı ve değerlendirmenin Orman Genel Müdürlüğünce yapılacağı; Bitlis Valiliği Kadastro Müdürlüğünün 17/07/2025 tarihli yazısında, projeye konu Bitlis ili, Merkez ilçesi, ... Köyünde kadastro güncelleme çalışmalarının 08/10/2013 tarihinde kesinleştiği, ... Köyünde ise 27/04/2022 tarihinde kesinleştiği, tescil için Tapu Müdürlüğüne gönderildiği belirtilmiştir. Davacının 07/07/2025 tarihinde kayda alınan cevabında ise; 27/03/2015 tarihli Kurul kararından sonra kamulaştırma, irtifak hakkı tesisi ve orman kesin izni için çeşitli girişimlerde bulunduğu ancak ilgili idarelerden kaynaklı gecikmeler nedeniyle ilerleme sağlayamadığı, projedeki gelişmelerle ilgili davalı idarenin gerekli yazışmaları yapmadığı, kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmaması nedeniyle mağdur edildiğinden Bitlis Defterdarlığına yazı yazılmasının 04/07/2017 tarihinde davalı idare çalışanının mail adresine gönderilen e-posta ile istenildiği ve bu başvurusuna cevap verilmediği belirtilmiş, 18/02/2025 tarihli dilekçe ile bilgi talebi üzerine Karayolları 11. Bölge Müdürlüğünce verilen E. ... sayılı cevap yazısı ile 2 yıl süreyle orman ön izni verilmesine dair 09/01/2014 tarihli yazı gönderilmiş, sonuç olarak, yerine getirilmesi öngörülen yükümlülüklerden kamulaştırma sürecinin tamamlanmamasında inisiyatifinin olmadığı, ilgili idarelerden kaynaklı sebeplerle yapması gereken işlerin gerçekleşmediği, bu durumun önceden öngörülmesi ve hazırlık yapılmasının mümkün olmadığı, yükümlülükler konusunda gerekli özen ve dikkatin gösterildiği belirtilmiştir. Tüm bu cevaplar ile dosyada yer alan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, davalı idarece sadece süresinde başvuru yapılmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin tesis edilmediği, davacının süre uzatımında ileri sürdüğü gerekçelerin mücbir sebep teşkil edip etmediği de değerlendirilerek bir karar verildiği, dava konusu proje alanındaki taşınmazlara yönelik Karayolları 11. Bölge Müdürlüğü herhangi bir kamulaştırma işleminin olmadığı, proje kapsamında devletin hüküm ve tasarrufunda, maliye hazinesi ve özel mülkiyete ait bazı taşınmazlar açısından parsel yenileme çalışmalarının kesinleşmesi ve tapuya tescil işlemlerinin 2013 yılında tamamlandığı dikkate alındığında, dava konusu taşınmazların çoğunluğunun kamulaştırma ve irtifak hakkı tesisi işlemlerinin yapılması bakımından parsel yenileme ve karayollarının kamulaştırma çalışmalarının davacı açısından herhangi bir engel teşkil etmeyeceği, öte yandan davacının da yükümlülük süresinin uzatıldığı 27/03/2015 tarihli Kurul kararından günümüze kadar proje kapsamında eksik yükümlülükleriyle ilgili herhangi bir ilerleme kaydedemediği, gerekli girişimlerde bulunulduğu ve idarelerden kaynaklı gecikmeler yaşandığı ileri sürülmüş ise de, yükümlülük tamamlama süresinden sonra idare personeline 2017 yılında atılan mail ile 2025 yılında bilgi talepli olarak Karayolları 11. Bölge Müdürlüğüne yapılan başvuru haricinde somut bir bilgi ve belgenin ortaya konulamadığı, bu yazışmaların da bilgi talepli olduğu, dolayısıyla davacının üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkının elde edilmesi bağlamında kamulaştırma ve irtifak hakkı tesis edilmesi ile orman kesin izni için ilgili idareler nezdinde gerekli girişimlerde bulunduğunun söylenemeyeceği, zira davacının üretim lisansına dair yükümlüklerin tamamlanması noktasında zamanında gerekli girişimlerde bulunması, süreci dikkatle ve özverili şekilde takip etmesi, herhangi bir eksiklik veya aksaklık varsa bir an önce bunların giderilerek sürecin tamamlanması için gayret göstermesi gerektiğinden, davacının uhdesinde olan ve yapabileceği işlemlerin hiçbirini yapmadan idarelerden kaynaklı gecikmeler yaşadığını ileri sürmesinin yerinde görülemeyeceği gibi bu konudaki gecikmelerin davalı idarece süre uzatımı başvurusunda mücbir sebep veya haklı neden olarak kabul edilmesinin beklenemeyeceği sonucuna varılmıştır. Bu durumda, uyuşmazlık konusu olayda, davacının yükümlülüklerini yerine getirme noktasında gerekli özen ve dikkati göstermediği, proje kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesine idarelerden kaynaklı bir engel olmadığı halde herhangi bir ilerleme sağlanmadığı, dolayısıyla davacının yükümlülüklerini yerine getirmesini engelleyecek mücbir sebep veya haklı nedenin bulunmadığı anlaşıldığından, davacının süre uzatımı için ileri sürdüğü gerekçelerin mücbir sebep kabul edilmeyerek üretim lisansının iptali, teminatının irat kaydı ve piyasa faaliyetinden şirketin, ortaklarının ve yöneticilerinin yasaklanması yönünde tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık görülmemiştir. Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılması ve dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılması ve dava konusu işlemlerin iptali yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:...sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/09/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi. </body></html>