Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">Danıştay 12. Daire Başkanlığı 2021/6451 E. , 2025/837 K.</ul> "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONİKİNCİ DAİRE Esas No : 2021/6451 Karar No : 2025/837 DAVACI : ... Sandığı (...) VEKİLİ : Av. ... DAVALI : ...Bakanlığı VEKİLİ : Hukuk Müşaviri Av. ... DAVALI YANINDA MÜDAHİL :...Sendikası (... VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ..., Av.... DAVANIN KONUSU : Davacı Sandık tarafından, 25/08/2021 tarih ve 31579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin “Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” Başlıklı İkinci Bölümünün “İLKSAN üyeliği” başlıklı 25. maddesinin iptali istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : Davacı Sandık tarafından, Kurumlarının Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olarak, 1943 yılında ve 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun’la kurulan bir tamamlayıcı (munzam) sigorta kuruluşu niteliğindeki sağlık ve sosyal yardım sandığı olduğu, anılan Kanun'un 11. maddesi uyarınca, Sandığa üyeliğin zorunlu olduğu, Sandık üyelerinin dayanışma ve yardımlaşmalarını sağlamak ve sosyal güvenlik açısından güçlenmelerini temin etmek amacıyla kurulduğu, dava konusu düzenleme ile Sandığa üyeliğin ihtiyari hale getirildiği, Türkiye'de kanunla kurulan ve üyelikleri zorunlu olan, 4357 sayılı Kanun'la kurulan İLKSAN'dan başka, 205 sayılı Kanun'la kurulan OYAK, 151 sayılı Kanun'la kurulan Amele Birliği Yardımlaşma Sandığı ve 3201 sayılı Kanun'la kurulan POLSAN'ın da munzam sosyal sigorta kuruluşlarına örnek olduğu, bunun yanında üyeliği zorunlu olan Esnaf Ahilik Sandığının kurulduğu, Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara ilişkin 3. Dönem (2016-2017) Toplu Sözleşmenin İLKSAN üyeliğinin ihtiyari olduğuna ilişkin 9. maddesinin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onyedinci Dairesinin 17/12/2015 tarih ve E:2015/13814 sayılı yürütmenin durdurulması kararı verildiği, bu karara karşı yapılan itirazın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 13/04/2016 tarih ve 2016/156 YD İtiraz sayılı kararıyla reddedildiği, yapılan yargılama neticesinde Danıştay Onikinci Daire'nin 22/10/2019 tarih ve E:2018/6439, K:2019/7890 sayılı kararıyla dava konusu maddenin iptaline karar verildiği ve söz konusu iptal kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 18/03/2021 tarih ve E:2020/3044, K:2021/545 sayılı kararıyla kesin olarak onanmasına karar verildiği, ayrıca 2018-2019 dönemine ilişkin olan 4. Dönem Toplu Sözleşme'nin 27. maddesinde yine İLKSAN üyeliğinin ihtiyari olduğuna ilişkin düzenlemenin yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onbirinci Dairesinin 11/01/2018 tarih ve E:2017/2349 sayılı kararı ile, anılan maddenin yürütmesinin durdurulması kararı verildiği ve bu karara karşı yapılan itiraz üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 02/07/2018 tarih ve 2018/344 YD İtiraz sayılı kararıyla itirazın reddine karar verildiği, 2020 ve 2021 Yılları için Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 01/08/2019 - 20/08/2019 tarihleri arasında gerçekleştirilen 5. Dönem Toplu Sözleşme görüşmelerinde taraflar arasında toplu sözleşme imzalanamaması üzerine ihdas edilen Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar Başlıklı İkinci Bölümünün “İLKSAN üyeliği" başlıklı 26. maddesindeki aynı nitelikteki düzenlemenin yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onikinci Dairesinin 11/06/2020 tarih ve E: 2019/5164 sayılı kararıyla dava konusu düzenlemenin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği ve yapılan itirazın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 26/11/2020 tarih ve E:2020/494 sayılı kararıyla reddedildiği, 4357 sayılı Kanun ile getirilen zorunlu üyeliğin Toplu Sözleşme ile ihtiyari hale getirilmesinin hukuka ve kanuna aykırı olduğunun açık olduğu, anılan düzenlemenin 01/01/2022 tarihinde yürürlüğe gireceği ve bu tarihten sonra üyelikten ayrılanların artış göstermesi nedeniyle Sandığın mali ve aktüeryal dengesinin sarsılma ihtimali ortaya çıkabileceğinden ve ayrıca ödemelerdeki en küçük bir aksama ya da gecikmenin yaklaşık 286.000'in üzerindeki Sandık üyesinin emeklilik, evlilik, doğum, ölüm, cenaze, şehit, maluliyet, afet ve sağlık desteklerinden mahrum olmalarına neden olacağından, anılan düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. DAVALI ... BAKANLIĞININ SAVUNMASI : Anayasa'nın 53. ve 128. maddelerindeki hükümler gereğince yasa ile düzenlenebilen memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin hususlarda toplu sözleşmelerle düzenleme yapılabileceği, dava konusu Toplu Sözleşme hükmünün, ilgili kamu görevlilerinin aylıklarında artış veya azalışa neden olabilecek mali ve sosyal haklar kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, iptali talep edilen Toplu Sözleşme hükmünün Anayasa ve ilgili mevzuata uygun olduğu, İLKSAN üyeliğinin kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin olduğu için toplu sözleşmeye konu edilmesinin hukuka uygun olduğu, Anayasa ve 4688 sayılı Kanun gereği kamu görevlileri yetkili sendika ve konfederasyonların aracılığıyla toplu sözleşme imzalama hakkına sahip oldukları, 4688 sayılı Kanuna göre toplu sözleşme teklifinde bulunma ve imzalama yetkisinin, Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti ile Kamu İşveren Heyetine ait olduğu, bu hakkın kullanılmasına istinaden serbest teklif ve pazarlık usulü gerçekleştirilen toplu sözleşme görüşmelerinde taraflarca müzakere edilip kabul edilen 6. Dönem Toplu Sözleşmenin dava konusu düzenlemede mevzuata aykırı herhangi bir husus bulunmadığı, bu itibarla Anayasa ve 4688 sayılı Kanun ile diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında gerçekleştirilen görüşmeler neticesinde dava konusu madde hükmünde mutabakat sağlanarak toplu sözleşme imzalanmış olduğundan usul ve esas yönünden herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır. DAVALI İDARE YANINDA MÜDAHİL ...SENDİKASININ SAVUNMASI: Usul yönünden; davalı olarak gösterilen Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının dava konusu Toplu Sözleşmenin tarafı olmadığından husumetten çıkartılarak davanın Sendikalarına yöneltilmesi gerektiği, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun “Görevli ve yetkili mahkeme” başlıklı 79. maddesi ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 43. maddesi uyarınca, kamu görevlileri toplu sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda görevli ve yetkili mahkemeyi düzenleyen herhangi bir hüküm bulunmadığından, işbu davanın idari yargıda görülmesinin mümkün olmadığı, iş mahkemelerinin görevli olduğu, Toplu Sözleşmenin tarafı olmayan ve sözleşmeden faydalanmayan İLKSAN’ın dava hakkına sahip olmadığı ve ihlal edilmiş bir menfaatinin bulunmadığı, aksine 4357 sayılı İLKSAN Kanunu uyarınca zorunlu olarak İLKSAN üyesi yapılan personelin menfaatinin ihlal edilmiş olduğu, esas yönünden; kamu görevlileri toplu sözleşmesinin, kamu görevlilerinin özlük hakları ve çalışma koşulları noktasında idarenin düzenleme yetkisinin, bizatihi Anayasa tarafından kamu işveren heyeti ve kamu görevlileri sendikaları heyetinden müteşekkil sosyal taraflara bırakıldığı, kanun hükmünde sonuç doğuran kendine özgü (sui generis) -idari işlem/sözleşme niteliğinde olmayan- genel düzenleyici özel hukuk sözleşmesi olduğu, davacı İLKSAN’ın menfaatinin ve tüzel kişilik haklarının ihlal edilmediği, Toplu Sözleşmeyle kanun hükmünü aşan düzenleme yapılabileceği, dava konusu Hakem Kurulu Kararıyla sandık üyelerinin irade özgürlüğüne yönelik düzenleme getirildiği, Anayasa’nın 128. maddesinde yer alan “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin ..., hakları ve yükümlülükleri,.. kanunla düzenlenir. Ancak, mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır” şeklindeki kural uyarınca, Toplu Sözleşme ile 4357 sayılı Kanun'da yer alan düzenlemenin aksi yönde düzenleme yapılmasına imkan bulunduğu, dava konusu düzenlemenin anılan Kanun maddesinde yer alan zorunlu üyelik şartını bertaraf ettiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler için Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun uyarınca, Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; maarif müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlarının İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına üyeliğinin zorunlu olması nedeniyle, anılan Kanun'un emredici düzenlemesine aykırı şekilde, Kanun kapsamında olan kişilerin üyeliğini ihtiyari hale getiren dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava; İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN) tarafından, 25/08/2021 tarihli ve 31579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin “Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı İkinci Bölümünün “İLKSAN üyeliği” başlıklı 25. maddesinde yer verilen "Mevcut üyeler dahil olmak üzere, Milli Eğitim Bakanlığı kadrolarına atananlardan 13/01/1943 tarihli ve 4357 sayılı Kanunun 11 inci maddesi kapsamında bulunanlar bakımından İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN) üyeliğine girmesi ve üyelikten ayrılması ihtiyaridir." düzenlemesinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır. Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında; "Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır." hükmüne yer verilmiş, 53. maddesinde ise, Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususların kanunla düzenleneceği kuralına yer verilmiştir. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 28. maddesinde, toplu sözleşmenin kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı belirtilmiştir. 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun'un 11. maddesinde; Hükmi Şahsiyeti haiz ve Maarif Vekaletine bağlı olmak üzere (İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı) adı ile bir sandık kurulacağı, Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan İlkokul Öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; Maarif Müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurların Sandığa aza oldukları, 14. maddesinde de; Sandığın İdaresi, İşleyiş tarzı ve esaslarının Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanan bir "anastatü" ile tespit olunacağı hükme bağlanmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yukarıda belirtilen Kanun hükmüne dayanılarak hazırlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün 1. maddesinde; bu Anastatünün amacının, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı'nın idaresi, işleyiş tarzı ve esaslarını tespit etmek olduğu, 17. maddesinde; bu Anastatüde belirtilmeyen hususların Sandığın kuruluşu ile ilgili 4357 sayılı Kanun ve değişikliklerinde düzenlendiği, Anastatüde tadilat yapma yetkisinin Bakanlığa ait olduğu, Anastatü'nün tatbikiyle ilgili Yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanmasının asıl olduğu, belirtilmiş "Üyelikler" başlıklı 18. maddesinde ise, "Sandığa kimlerin üye olduğu 4357 sayılı Kanunun 7117 sayılı Kanun'la değişik 11. maddesinde sayılarak belirtilmiştir." düzenlemesine yer verilmiştir. Yukarıda yer verilen Anayasa maddeleri ile mevzuat hükümleri gereğince, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, 4688 sayılı Kanun'da, toplu sözleşme kapsamının mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak belirleneceği, toplu iş sözleşmelerinin Anayasa'ya ve kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremeyeceği açık olup, Anayasa'nın anılan maddeleri uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin hususlarda, toplu sözleşme ile nispi emredici nitelikteki kanun hükümlerinin çalışanlar lehine değiştirilmesi mümkün olmakla birlikte, mutlak emredici kanun hükümlerinin, toplu sözleşme ile değiştirilmesi ya da uygulanamaz hale getirilmesine de imkan bulunmamaktadır. Bu bağlamda; 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler için Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun uyarınca Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; maarif müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlarının İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına üyeliği zorunlu iken, Kanun'un emredici düzenlemesine aykırı olarak Kanun kapsamında olan kişilerin üyeliğini ihtiyari hale getiren Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin “Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı İkinci Bölümünün “İLKSAN üyeliği” başlıklı 25. maddesinde hukuka uyarlık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : 25/08/2021 tarihli ve 31579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin “Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı İkinci Bölümünün “İLKSAN üyeliği” başlıklı 25. maddesinde; "Mevcut üyeler dahil olmak üzere, Milli Eğitim Bakanlığı kadrolarına atananlardan 13/01/1943 tarihli ve 4357 sayılı Kanunun 11 inci maddesi kapsamında bulunanlar bakımından İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN) üyeliğine girmesi ve üyelikten ayrılması ihtiyaridir." düzenlemesine yer verilmiştir. Söz konusu düzenlemenin, 4357 sayılı Kanun'un 11. maddesindeki Sandığa üyeliğin zorunlu olduğu kuralına aykırı olduğu iddiasıyla bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: İLGİLİ MEVZUAT: Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında; "Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır." hükmüne yer verilmiş, 53. maddesinde ise, "Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir. Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir." kuralına yer verilmiştir. Kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için oluşturdukları sendika ve konfederasyonların kuruluşu, organları, yetkileri ve faaliyetleri ile sendika ve konfederasyonlarda görev alacak kamu görevlilerinin hak ve sorumluluklarını belirlemek ve toplu sözleşme yapılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 28. maddesinde, toplu sözleşmenin kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı belirtilmiştir. 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler için Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun'un 11. maddesinde, "Hükmi Şahsiyeti haiz ve Maarif Vekaletine bağlı olmak üzere (İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı) adı ile bir sandık kurulur. Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan İlkokul Öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; Maarif müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar Sandığa azadırlar. Sandık azası iken emekliye ayrılanlar, isterlerse azalıklarını devam ettirebilirler. Sandığın gelirleri şunlardır. 1- Azalardan umumi heyetçe tespit edilecek miktarda her ay kesilecek aidat 2- Teberrular ve Devlet bütçesinden yapılacak yardımlar 3- Sandık gelirlerinin nemalandırılmasından hasıl olan kârlar 4- Sandığın maksatlarını tahakkuk ettirmeye elverişli prevantoryum ve kaplıca gibi tesisler satın alarak veya yaptırılarak bunların kiralanmasından veya işletilmesinden elde edilecek kazançlar. Sandığın azalarına hangi hallerde ve miktarda karşılıksız veya karşılıklı yardım yapılacağı 14. maddede yazılı Anastatü'de belirtilir." kuralına yer verilmiş, anılan Kanun'un 14. maddesinin üçüncü fıkrasında da; "..Sandığın idaresi, işleyiş tarzı ve esasları Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanan bir "anastatü" ile tespit olunur." kuralı yer almıştır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yukarıda belirtilen Kanun kuralına dayanılarak hazırlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün 1. maddesinde; bu Anastatünün amacının, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı'nın idaresi, işleyiş tarzı ve esaslarını tespit etmek olduğu belirtilmiş, 15. maddesinde; Sandık üyelerine yapılacak yardımlar sayılmış, 17. maddesinde; bu Anastatüde belirtilmeyen hususların Sandığın kuruluşu ile ilgili 4357 sayılı Kanun ve değişikliklerinde düzenlendiği, Anastatüde tadilat yapma yetkisinin Bakanlığa ait olduğu, Anastatü'nün tatbikiyle ilgili Yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanmasının asıl olduğu belirtilmiş, "Üyelikler" başlıklı 18. maddesinde ise, "Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan kadrolu ve sözleşmeli, a) Sınıf öğretmenleri, b) Aday/stajyer olarak çalışan sınıf öğretmenleri, c) Özel eğitim kurumlarında ilk tahsili veren öğretmenler, ç) İl/İlçe Milli Eğitim Müdürleri, d) Maarif müfettişleri, e) İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerinde görevli memurlar, f) Sandık işlerinde çalışanlar, sandık üyesidir." düzenlemesine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda açık metinlerine yer verilen Anayasa maddeleri ile mevzuat hükümleri uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, 4688 sayılı Kanun'da, toplu sözleşme kapsamının mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak belirleneceği, aynı Kanunla atıf yapılan 6356 sayılı Kanun'da ise, toplu iş sözleşmelerinin Anayasa'ya ve kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremeyeceği ifade edilmiştir. Anayasa'nın anılan maddeleri uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin hususlarda, toplu sözleşme ile nispi emredici nitelikteki kanun hükümlerinin çalışanlar lehine değiştirilmesi mümkün olmakla birlikte, mutlak emredici kanun hükümlerinin, toplu sözleşme ile değiştirilmesi ya da uygulanamaz hale getirilmesine imkan bulunmamaktadır. Toplu sözleşmelerin kanun niteliğinde kural koyması demek, kanun koyması, kanunu değiştirmesi ya da yürürlükten kaldırması anlamına gelmemektedir. Toplu sözleşme hakkının kamu görevlilerine, kanunla yüklenen bir takım yükümlülüklerden kurtulma hakkı vermediği gibi, kanunun belirlediği sınırlar dışında düzenlemeler yapma, bir takım hak ve yükümlülükleri kaldırma ya da bazı hak ve yükümlülükler koyma hakkı vermesi de mümkün değildir. Keza, üyelerine karşılıksız olarak, evlenme, ölüm, emeklilik, malüliyet, tabii afet yardımları gibi yardımları yapmak amacıyla kurulan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına, 4357 sayılı Kanun'da ve İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nde sayılan kişilerin kendi isteklerine bakılmaksızın zorunlu olarak üye olacakları ve bu üyeliklerin toplu sözleşme veya toplu sözleşme hükmündeki Kamu Görevlileri Kurulu Kararı ile ihtiyari hale getirilemeyeceği anlaşılmaktadır. Bu durumda, 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler için Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun uyarınca Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; maarif müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlarının İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığına üyeliği zorunlu iken, Kanun'un emredici düzenlemesine aykırı olarak Kanun kapsamında olan kişilerin üyeliğini ihtiyari hale getiren Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin “Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı İkinci Bölümünün “İLKSAN üyeliği” başlıklı 25. maddesinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. 25/08/2021 tarih ve 31579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin “Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” Başlıklı İkinci Bölümünün “İLKSAN üyeliği” başlıklı 25. maddesinin İPTALİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 3. Davalı idare yanında davaya müdahil tarafından yapılan ...-TL yargılama giderinin müdahil üzerinde bırakılmasına, 4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 18/02/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. </body></html>