Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2022/3921 E. , 2025/5235 K.</ul> "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2022/3921 Karar No : 2025/5235 DAVACI : ... VEKİLİ : Av. ... DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ... DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından bedelli askerlik kapsamından çıkarılmasına ilişkin Güngören Askerlik Şubesi Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olarak gösterilen Milli Savunma Bakanlığı Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinin iptaline karar verilmesi istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, muvazzaf subay adayı olarak Kara Harp Okulunda eğitime başladığı, daha sonra kendi isteğiyle adaylığının sonlandığı, bedelli askerlikten yararlanmak amacıyla başvuru yapıp ücretini ödediği, eğitimde geçirdiği sürenin 1/3'ü 1 aylık bedelli askerlik temel eğitim süresini fazlasıyla karşıladığından Askerlik Şubesince askerlik hizmetini yerine getirmiş sayıldığına ilişkin belge verildiği, ancak daha sonra dava konusu işlemle bedelli askerlikten yararlanma hakkı bulunmadığı gerekçesiyle bedelli askerlik kapsamından çıkarıldığı, Kanunda ve Yönetmelikte bedelli askerlikten yararlanamayacakların açıkça sayıldığı, subay adaylığından ilişiği kesilenlerin belirtilmediği, bedelli askerlik şartlarını taşıdığı, Askeralma Yönergesinden önce aynı durumdaki kişilerin bedelli askerlikten yararlandırıldığı, dava konusu işlemin dayanağı olan Yönerge maddesinin Kanuna ve Yönetmeliğe aykırı olduğu ileri sürülmektedir. DAVALININ SAVUNMASI : Davalı tarafından, usul yönünden davanın süresinde açılmadığı, esas yönünden ise davacının bedelli askerlikten yararlanma hakkı bulunmamasına rağmen Tuzla Askerlik Şubesince sevhen muafiyet işlemi yapıldığı, muafiyet işleminin hatalı yapıldığının sonradan anlaşılması üzerine de 21/02/2022 tarihli işlemle muafiyet işleminin iptal edildiği, davacının bedelli askerlik başvurusu yaptığında Yönerge hükmü gereği bedelli askerlik hakkı olmadığı, 13/07/2022 tarihinde Askeralma Kanunu'nda değişiklik yapıldığı, 06/07/2022 tarihli “Bedelli Askerlik Uygulaması” konulu Emir ile muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların bedelli askerlik hizmetinden yararlanabileceklerinin belirtildiği, Yönerge değişiklik çalışmalarının devam ettiği, davacının başvuru yapıp ücretini ödemesi halinde bedelli askerlikten faydalanabileceği, eski başvurusunun ve eski ücreti ödemiş olmasının kabul edilmesinin Hazine zararı teşkil edeceği ve emsal olabileceği ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemenin ve bireysel işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava; davacı tarafından bedelli askerlik kapsamından çıkarılmasına ilişkin Güngören Askerlik Şubesi Başkanlığının 21/02/2022 tarihli, 211 sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Milli Savunma Bakanlığı Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinin iptali istemiyle açılmıştır. Dava açma süresi içinde uygulama işlemi ile dayanağı düzenleyici işleme karşı birlikte dava açılması karşısında, usule ilişkin itiraz yerinde görülmeyerek işin esasının incelenmesine geçildi. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği kuralına yer verilmiş olup, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleyici işlemler çıkarabilmektedirler. İdare hukukundaki "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almakta; kanundan sonra gelen yönetmelik, yönerge, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı nitelikte kural içeremeyeceğini öngörür. 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 3. maddesinin e) bendinde; Bedelli askerlik: Kanunda belirtilen yararlanma şartlarını taşımak kaydıyla bedelli askerliğe seçilenlerin belirlenen bedeli ödemesi ve temel askerlik eğitimi yapması şartı ile yerine getirilen askerlik hizmetini ifade ettiği şeklinde tanımlanmış; bedelli askerliğin düzenlendiği 9. maddenin dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan şekline göre: "(1)İstekli olanlardan Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı dikkate alınarak Bakanlıkça belirlenecek sayıda yükümlü, 240.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak bedel tutarını silahaltına alınmadan önce Bakanlıkça belirlenecek sürede peşin ödemeleri ve bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaları hâlinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar. (2)İstekli sayısının bedelli askerlik için belirlenen sayıdan fazla olması hâlinde, bedelli askerlikten yararlanabilecek olanlar kura ile seçilir. İstekli sayısının yararlandırılacak sayısından az olması durumunda kura çekimi yapılmadan tüm istekliler bedelli askerlik hizmeti için seçilir. Yararlanma şartlarını haiz olanlar yasal erteleme hakları devam ettiği sürece seçime tabi tutulur. Bedelli askerlikten yararlanma hakkı elde edip de vazgeçenlere yeni bir hak verilmez. (3)Bu uygulama kapsamında tahsil edilen tutarlar genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Bakanlık merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. (4)Bedel ödenmesi ve uygulamaya ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir. (5)Bu madde kapsamında sevke tabi olanlardan katılmayarak bakaya kalanlar ile aynı celpte sevke tabi tutulan emsallerinin terhise hak kazanacağı tarihe kadar katılmayanlar kapsam dışına çıkarılarak bu kişilere erbaş ve er statüsünde askerlik hizmetleri tamamlattırılır. Kapsam dışına çıkartılanlara talepleri hâlinde geri ödeme yapılır. (6)Bedelli askerlik hizmetinden; fiilî askerlik hizmetine başlayanlar, bakaya durumunda bulunanlar ve yoklamasının yapıldığı tarihte yoklama kaçağı veya saklı olanlar yararlanamazlar. (7)Seferberlik ve savaş hâlinde bu madde hükümleri uygulanmaz." kurallarına yer verilmiş, dava konusu işlemlerin tesisinden sonra, 13/07/2022 tarihli, 31892 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7415 sayılı Askerî Ceza Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 17. maddesiyle değişikliği uğramıştır. 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 9. maddesinin 6. fıkrası: “Bedelli askerlik hizmetinden; a) Fiilî askerlik hizmetine başlayanlar, b) Müracaat tarihine kadar yoklama kaçağı, saklı veya bakaya olanlardan, bedelli askerliğe müracaat edip de seçim öncesi vazgeçenler veya müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde ödemelerini yapmayanlar yararlanamazlar.” şeklinde değiştirilmiş; aynı Kanun ile anılan maddenin 6. fıkradan sonra gelmek üzere fıkra eklenmiş ve diğer fıkra numarası da buna göre teselsül ettirilmiştir. Eklenen fıkrada (7. fıkra): “Müracaat tarihine kadar yoklama kaçağı, saklı veya bakaya olanlar hakkında, yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kalınan tarihten müracaat tarihine kadar geçen sürenin her ayı için, bu maddenin birinci fıkrasındaki tutara ilave olarak ek bedel alınır. Ek bedel, 3.500 gösterge rakamının ödemenin yapıldığı gün geçerli olan memur aylık katsayısı ile geçerli mazeretler hariç yoklama kaçağı, saklı ve bakaya kaldıkları toplam sürenin her ayının çarpımı sonucu bulunur. Bu fıkrada belirlenen ek bedele esas sürenin hesabında, 1 ila 30 gün bir ay kabul edilir. Bir ayı aşan günler müteakip aya eklenerek hesaplanır.” kuralına yer verilmiştir. 7179 sayılı Kanunun 48. maddesi muvazzaf ve sözleşmeli subay veya astsubaylar ile uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve er iken ayrılanlara ilişkin düzenlemeleri içermektedir. Madde: "(1)Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrılan veya ilişiği kesilenlerin hizmette geçen sürelerinin askerlik hizmetinden sayılmasına ilişkin esaslar şunlardır: a) Türk Silahlı Kuvvetleri adına okudukları Milli Savunma Üniversitesi ve diğer üniversite, fakülte veya yüksekokullar ile meslek yüksekokullarından mezun olmayı müteakip muvazzaf subay ve astsubay nasbedilenlerin, bu okullarda ay olarak geçen sürelerinin üçte biri ile muvazzaf subay ve astsubaylıkta geçen sürelerinin tamamı, b) Dış kaynaktan temin edilen muvazzaf subay ve astsubaylar ile bunların adaylarından deneme süresinin bitimine kadar ayrılanların temel eğitimde ve muvazzaf subay ve astsubaylıkta ay olarak hizmette geçen sürelerinin üçte biri, deneme süresi sonrasında geçen sürelerinin tamamı, c) Sözleşmeli subay veya sözleşmeli astsubayların ve bunların adaylarının ön sözleşme ve sözleşme sürelerinin toplamının üçte biri, ç) Uzman erbaşların sözleşme döneminde ay olarak geçen sürelerinin üçte biri, d) Sözleşmeli erbaş ve erler ile sözleşmeli er adaylarından, ön sözleşme ve sözleşme döneminde ay olarak hizmette geçen sürelerinin üçte biri, e) Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı olan statülerde istihdam edilmek üzere temini silahaltında iken gerçekleştirilen yükümlülerin silahaltında geçirilen sürelerinin tamamı, askerlik hizmetinden sayılır. (2)Sayılan hizmet süresi erbaş ve erlerin tabi olduğu hizmet süresini karşılayanlar askerlik hizmetini yapmış sayılır. Hizmet süresini karşılamayanların eksik kalan süreleri, erbaş ve erlerin tabi olduğu hizmet süresi esas alınarak, bu Kanun hükümlerine göre erbaş ve er olarak tamamlattırılır. (3)Yedek subay veya yedek astsubay adayı olma hakkı bulunanlar, yedek subay veya yedek astsubay olmaya istekli olmaları ve yedek subay adayı veya yedek astsubay adayı seçilmeleri hâlinde daha önceki hizmet süreleri dikkate alınmaksızın yedek subay veya yedek astsubayların hizmet süresine tabi tutulur. (4)Sözleşmesi feshedilen uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erlerin varsa kalan askerlik hizmeti, ilgilinin ilişiği kesilmeden, Bakanlıkça belirlenecek birliklerde erbaş ve er olarak tamamlattırılır. (5)Özel kanunlarda yer alan askerlik yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerden bu Kanuna aykırı olanlar uygulanmaz." kuralına yer vermektedir. 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 61. maddesine dayanılarak hazırlanarak 22/07/2020 tarihli, 31193 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Askeralma Yönetmeliği'nde; kanunda belirtilen yararlanma şartlarını taşımak kaydıyla bedelli askerliğe seçilenlerin belirlenen bedeli ödemesi ve temel askerlik eğitimi yapması şartı ile yerine getirilen askerlik hizmetinin bedelli askerlik olduğu 4. maddesinin g) bendinde tanımlanmıştır. Yönetmeliğin bedelli askerliği düzenleyen 61. maddesi ise: "(1) Bedelli askerlik yararlanma şartları ve başvuru esasları şunlardır: a) Askerlik çağına girmiş yükümlülerden herhangi bir yaş sınırlandırması olmaksızın fiilî askerlik hizmetine başlamamış olmak. b) Bakaya olmamak. c) Yoklamasının yapıldığı tarihte yoklama kaçağı veya saklı olmamak. ç) İstekli olmak ve kendisi, eşi, birinci veya ikinci derece kanuni yakınları, vekilleri ya da vasileri aracılığıyla e-Devlet üzerinden veya askerlik şubeleri aracılığıyla (Değişik ibare:RG-30/4/2022-31825) yılın son mesai günü, mesai bitimine kadar başvuru yaparak bedelli askerlik tercihinde bulunmak. d) Yoklaması olmayan yükümlüler için, yoklamaya esas sağlık muayenelerini (ç) bendindeki süre içerisinde tamamlayarak “Askerliğe Elverişlidir” kararı verilmiş olmak. e) Kanunda belirtilen bedel tutarını başvuru tarihinden itibaren iki ay içerisinde (ç) bendindeki süreyi aşmamak üzere peşin ödemek. f) Temel askerlik eğitimine alınacağı yılın celp ve sevk dönemleri için tercihte bulunmak. g) Sınıflandırma veya kura işlemi sonucunda bedelli askerliğe hak kazanmak. ğ) Bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamak..." şeklinde düzenlenmiştir. Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının davaya konu edilen (ç) bendi, muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay ve adayları, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların bedelli askerlik başvurularının kabul edilmeyeceği kuralını getirmektedir. 7179 sayılı Kanunda istekli olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarından Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı dikkate alınarak Bakanlıkça belirlenecek sayıda yükümlünün, belirlenen bedel tutarını Bakanlıkça belirlenecek sürede peşin ödemeleri ve bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaları hâlinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılacakları öngörülmüş; uyuşmazlık tarihindeki şekline göre bedelli askerlik hizmetinden, ancak fiilî askerlik hizmetine başlayanların, bakaya durumunda bulunanların ve yoklamasının yapıldığı tarihte yoklama kaçağı veya saklı olanların yararlanamayacaklarının kurala bağlanmış; Askeralma Yönetmeliği'nde de aynı yönde kurallar getirilmiş olmakla birlikte dava konusu edilen Yönergeyle, bu üst normlara aykırı, bu normlarda yer almayan şekilde, muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay ve adayları, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların bedelli askerlik başvurularının kabul edilmeyeceği kurala bağlanmıştır. Bu durumda, yukarıda aktarılan dayanak Kanun ve yönetmelikte bedelli askerlik hizmetinden yararlanamayacakların saymak suretiyle gösterilenlerin dışında, bu kapsam genişletilerek kanunda yer almayan "muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay ve adayları, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların" bedelli askerlik başvurularının kabul edilmeyeceğini öngören Yönergenin dava konusu edilen kısmında hukuka uyarlık görülmemiştir. Davalı idare tarafından, 06/07/2022 tarihli, 1423784 sayılı Bedelli Askerlik Uygulaması konulu emir ile yasal değişikliğe atıfla bedelli askerlik uygulamalarının Askeralma Yönetmeliği ve Askeralma Yönergesi'nde gerekli değişiklikler yapılana kadar, emir ekindeki esaslara göre yürütülmesi gerektiği bildirilerek, muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların, önceki safahatında yedek subay, yedek astsubay veya er (dövizle ve bedelli dahil) olarak fiili askerlik hizmetine başlamamış olmak şartıyla istekleri halinde bedelli askerlik hizmeti kapsamından yararlanabilecekleri belirtilmiştir. Davanın bireysel işleme ilişkin kısmına gelince; Güngören Askerlik Şubesi Başkanlığı tarafından, 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 9. maddesinin 6. fıkrası ve Askerlama Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca davacı hakkında muafiyet işleminin hatalı yapıldığından bahisle "muafiyet işleminin iptal edildiği ve kalan askerlik hizmetini tamamlamak üzere en yakın askerlik şubesine başvurması" yolunda tesis edilen dava konusu edilen ... tarihli, ... sayılı işlem tesis edilmiştir. Dava konusu uygulama işleminin dayanağı olan Askerlama Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi hukuka aykırı bulunduğundan, bu düzenlemeye dayalı olarak tesis edilen işlemde de hukuka uyarlık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi ile Güngören Askerlik Şubesi Başkanlığının ... tarihli, ... sayılı işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 13/11/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'ın ve davalı idare Milli Savunma Bakanlığı vekili Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Davacı, ... Üniversitesi Denizcilik Meslek Yüksekokulundan 22/09/2016 tarihinde mezun olmuş, dikey geçiş yaptığı ... Üniversitesi İşletme Fakültesinden de 18/07/2019 tarihinde mezun olmuştur. Kara Kuvvetleri Komutanlığının dış kaynaktan temin muvazzaf subaylık alımına ilişkin sınavlara katılarak başarılı olan davacı, ... tarihinde Kara Harp Okulu Maltepe Yerleşkesi Komutanlığında eğitime katılmıştır. Daha sonra kendi isteğiyle muvazzaf subaylık eğitiminden ayrılmış ve ... tarihinde ilişiği kesilmiştir. Davacı hakkında 21/12/2021 tarihinde "Askerliğe Elverişlidir" sağlık kararı verilmiş, 22/12/2021 tarihinde e-Devlet üzerinden bedelli askerlik hizmetine müracaat eden davacı 43.151,28 Türk lirası ödemiştir. ... Askerlik Şubesi Başkanlığınca da ... tarihinde davacı hakkında "Askerlik Hizmetini Yerine Getirmiş Sayılma Belgesi" düzenlenmiştir. Daha sonra davalı idare tarafından, Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi gerekçe gösterilerek muafiyet işleminin hatalı yapıldığından bahisle "muafiyet işleminin iptal edildiği ve geri ödeme işlemi yapılabilmesi için en yakın askerlik şubesine başvurması" hususunda ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlemin tesis edilmesi üzerine de bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE : USUL YÖNÜNDEN: Davalı idare tarafından, hakkında tesis edilen muafiyet işleminin hatalı olması nedeniyle davacının bedelli askerlik kapsamından çıkarılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Güngören Askerlik Şubesi Başkanlığı işlemi üzerine süresinde dava açılmadığı ileri sürülmüş ise de; anılan uygulama işlemi üzerine davacının bakılan davayı, 23/03/2022 tarihinde, dolayısıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 60 günlük yasal süre içinde açtığı anlaşıldığından, anılan iddiaya itibar edilmemiştir. ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı, yükümlülük esasına göre silahaltına alınacakların yoklama, sınıflandırma, celp, sevk, erteleme, muafiyet, muvazzaflık işlemleri ile cezalı yükümlülere yapılacak işlemler, Türk Silahlı Kuvvetlerinden çeşitli statülerde görev yaparken ayrılan personel dâhil olmak üzere yedeklik dönemleri ile Türk Silahlı Kuvvetlerine çeşitli statülerde katılan personelin askerlik yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılması ve bunlardan askerlik hizmetini tamamlamamış bulunanların işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanun, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her erkek için uygulanır."; "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Kanunun uygulanmasında; ... d) Bakaya: Sevke tabi olduğu hâlde sevkini yaptırmayanlar ile sevk edildiği birliğe katılmayanları, e) Bedelli askerlik: Kanunda belirtilen yararlanma şartlarını taşımak kaydıyla bedelli askerliğe seçilenlerin belirlenen bedeli ödemesi ve temel askerlik eğitimi yapması şartı ile yerine getirilen askerlik hizmetini, t) Saklı: Yirmi yaşına girmiş oldukları hâlde isimlerini nüfus kayıtlarına geçirmemiş bulunanları, ii) Yoklama kaçağı: Tabi olduğu yoklama yılı içerisinde yoklamasını yaptırmayanları, jj) Yükümlü: Askerlik hizmetini bu Kanun hükümleri gereğince yerine getirmek veya yerine getirmiş sayılmak zorunda olan erkek Türk vatandaşını ifade eder."; "Askerlik yükümlülüğü" başlıklı 4. maddesinde, "(1) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her erkek, askerlik hizmeti yapmaya mecburdur. (2) Askerlik hizmeti bu Kanun hükümlerine göre yedek subay, yedek astsubay, erbaş ve er olarak yerine getirilir. (3) Askeralma işlemleri Bakanlıkça yürütülür. (4) Savaş veya savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi hâlinde, bu Kanuna tabi yükümlülerin askerlik hizmetini yerine getirmek üzere silahaltına alınmalarının esasları Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir." hükümleri yer almaktadır. Aynı Kanun'un dava konusu işlem tarihi itibariyle "Bedelli askerlik" başlıklı 9. maddesinde, "(1) İstekli olanlardan Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı dikkate alınarak Bakanlıkça belirlenecek sayıda yükümlü, 240.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak bedel tutarını silahaltına alınmadan önce Bakanlıkça belirlenecek sürede peşin ödemeleri ve bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaları hâlinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar. (2) İstekli sayısının bedelli askerlik için belirlenen sayıdan fazla olması hâlinde, bedelli askerlikten yararlanabilecek olanlar kura ile seçilir. İstekli sayısının yararlandırılacak sayısından az olması durumunda kura çekimi yapılmadan tüm istekliler bedelli askerlik hizmeti için seçilir. Yararlanma şartlarını haiz olanlar yasal erteleme hakları devam ettiği sürece seçime tabi tutulur. Bedelli askerlikten yararlanma hakkı elde edip de vazgeçenlere yeni bir hak verilmez. (3) Bu uygulama kapsamında tahsil edilen tutarlar genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Bakanlık merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. (4) Bedel ödenmesi ve uygulamaya ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir. (5) Bu madde kapsamında sevke tabi olanlardan katılmayarak bakaya kalanlar ile aynı celpte sevke tabi tutulan emsallerinin terhise hak kazanacağı tarihe kadar katılmayanlar kapsam dışına çıkarılarak bu kişilere erbaş ve er statüsünde askerlik hizmetleri tamamlattırılır. Kapsam dışına çıkartılanlara talepleri hâlinde geri ödeme yapılır. (6) Bedelli askerlik hizmetinden; fiilî askerlik hizmetine başlayanlar, bakaya durumunda bulunanlar ve yoklamasının yapıldığı tarihte yoklama kaçağı veya saklı olanlar yararlanamazlar. (7) Seferberlik ve savaş hâlinde bu madde hükümleri uygulanmaz." hükmü yer almıştır. 13/07/2022 tarih ve 31892 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7415 sayılı Askerî Ceza Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 17. maddesiyle, 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 9. maddesinin altıncı fıkrası, “(6) Bedelli askerlik hizmetinden; a) Fiilî askerlik hizmetine başlayanlar, b) Müracaat tarihine kadar yoklama kaçağı, saklı veya bakaya olanlardan, bedelli askerliğe müracaat edip de seçim öncesi vazgeçenler veya müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde ödemelerini yapmayanlar yararlanamazlar.” şeklinde değiştirilmiş ve aynı maddeye altıncı fıkrasından sonra gelmek üzere “(7) Müracaat tarihine kadar yoklama kaçağı, saklı veya bakaya olanlar hakkında, yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kalınan tarihten müracaat tarihine kadar geçen sürenin her ayı için, bu maddenin birinci fıkrasındaki tutara ilave olarak ek bedel alınır. Ek bedel, 3.500 gösterge rakamının ödemenin yapıldığı gün geçerli olan memur aylık katsayısı ile geçerli mazeretler hariç yoklama kaçağı, saklı ve bakaya kaldıkları toplam sürenin her ayının çarpımı sonucu bulunur. Bu fıkrada belirlenen ek bedele esas sürenin hesabında, 1 ila 30 gün bir ay kabul edilir. Bir ayı aşan günler müteakip aya eklenerek hesaplanır.” fıkrası eklenmiş ve diğer fıkra buna göre teselsül ettirilmiştir. Aynı Kanun'un "Muvazzaf ve sözleşmeli subay veya astsubaylar ile uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve er iken ayrılanlar" başlıklı 48. maddesinde, "(1) Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrılan veya ilişiği kesilenlerin hizmette geçen sürelerinin askerlik hizmetinden sayılmasına ilişkin esaslar şunlardır: a) Türk Silahlı Kuvvetleri adına okudukları Milli Savunma Üniversitesi ve diğer üniversite, fakülte veya yüksekokullar ile meslek yüksekokullarından mezun olmayı müteakip muvazzaf subay ve astsubay nasbedilenlerin, bu okullarda ay olarak geçen sürelerinin üçte biri ile muvazzaf subay ve astsubaylıkta geçen sürelerinin tamamı, b) Dış kaynaktan temin edilen muvazzaf subay ve astsubaylar ile bunların adaylarından deneme süresinin bitimine kadar ayrılanların temel eğitimde ve muvazzaf subay ve astsubaylıkta ay olarak hizmette geçen sürelerinin üçte biri, deneme süresi sonrasında geçen sürelerinin tamamı, c) Sözleşmeli subay veya sözleşmeli astsubayların ve bunların adaylarının ön sözleşme ve sözleşme sürelerinin toplamının üçte biri, ç) Uzman erbaşların sözleşme döneminde ay olarak geçen sürelerinin üçte biri, d) Sözleşmeli erbaş ve erler ile sözleşmeli er adaylarından, ön sözleşme ve sözleşme döneminde ay olarak hizmette geçen sürelerinin üçte biri, e) Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı olan statülerde istihdam edilmek üzere temini silahaltında iken gerçekleştirilen yükümlülerin silahaltında geçirilen sürelerinin tamamı, askerlik hizmetinden sayılır. (2) Sayılan hizmet süresi erbaş ve erlerin tabi olduğu hizmet süresini karşılayanlar askerlik hizmetini yapmış sayılır. Hizmet süresini karşılamayanların eksik kalan süreleri, erbaş ve erlerin tabi olduğu hizmet süresi esas alınarak, bu Kanun hükümlerine göre erbaş ve er olarak tamamlattırılır. (3) Yedek subay veya yedek astsubay adayı olma hakkı bulunanlar, yedek subay veya yedek astsubay olmaya istekli olmaları ve yedek subay adayı veya yedek astsubay adayı seçilmeleri hâlinde daha önceki hizmet süreleri dikkate alınmaksızın yedek subay veya yedek astsubayların hizmet süresine tabi tutulur. (4) Sözleşmesi feshedilen uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erlerin varsa kalan askerlik hizmeti, ilgilinin ilişiği kesilmeden, Bakanlıkça belirlenecek birliklerde erbaş ve er olarak tamamlattırılır. (5) Özel kanunlarda yer alan askerlik yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerden bu Kanuna aykırı olanlar uygulanmaz."; "Yönetmelik" başlıklı 61. maddesinde, "(1) Bu Kanunun uygulanması ile ilgili usul ve esasların belirlenmesine ilişkin yönetmelik, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde Bakanlıkça hazırlanır. (2) Bu Kanunda öngörülen yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar mevcut yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam edilir." kuralı bulunmaktadır. 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 61. maddesine dayanılarak hazırlanan ve 22/07/2020 tarih ve 31193 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Askeralma Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelikte geçen; ... f) Bakaya: Sevke tabi olduğu halde sevkini yaptırmayanlar ile sevk edildiği birliğe katılmayanları, g) Bedelli askerlik: Kanunda belirtilen yararlanma şartlarını taşımak kaydıyla bedelli askerliğe seçilenlerin belirlenen bedeli ödemesi ve temel askerlik eğitimi yapması şartı ile yerine getirilen askerlik hizmetini, eee) Saklı: Yirmi yaşına girmiş oldukları halde isimlerini nüfus kayıtlarına geçirmemiş bulunanları, çççç) Uzman erbaş: 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununda öngörülen esaslara göre kendileriyle sözleşme yapılan uzman çavuş ve uzman onbaşı rütbelerini haiz kişileri, nnnn) Yoklama kaçağı: Tabi olduğu yoklama yılı içerisinde yoklamasını yaptırmayanları, ifade eder."; "Bedelli askerlik" başlıklı 61. maddesinde, "(1) Bedelli askerlik yararlanma şartları ve başvuru esasları şunlardır: a) Askerlik çağına girmiş yükümlülerden herhangi bir yaş sınırlandırması olmaksızın fiilî askerlik hizmetine başlamamış olmak. b) Bakaya olmamak. c) Yoklamasının yapıldığı tarihte yoklama kaçağı veya saklı olmamak. ç) İstekli olmak ve kendisi, eşi, birinci veya ikinci derece kanuni yakınları, vekilleri ya da vasileri aracılığıyla e-Devlet üzerinden veya askerlik şubeleri aracılığıyla (Değişik ibare:RG-30/4/2022-31825) yılın son mesai günü, mesai bitimine kadar başvuru yaparak bedelli askerlik tercihinde bulunmak. d) Yoklaması olmayan yükümlüler için, yoklamaya esas sağlık muayenelerini (ç) bendindeki süre içerisinde tamamlayarak “Askerliğe Elverişlidir” kararı verilmiş olmak. e) Kanunda belirtilen bedel tutarını başvuru tarihinden itibaren iki ay içerisinde (ç) bendindeki süreyi aşmamak üzere peşin ödemek. f) Temel askerlik eğitimine alınacağı yılın celp ve sevk dönemleri için tercihte bulunmak. g) Sınıflandırma veya kura işlemi sonucunda bedelli askerliğe hak kazanmak. ğ) Bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamak..." düzenlemeleri yer almaktadır. Dava konusu Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinde ise, muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay ve adayları, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların bedelli askerlik başvurularının kabul edilmeyeceği düzenlemesi yer almaktadır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinin incelenmesi: Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir. Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler. Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, yönerge, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nda istekli olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarından Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı dikkate alınarak Bakanlıkça belirlenecek sayıda yükümlünün, belirlenen bedel tutarını Bakanlıkça belirlenecek sürede peşin ödemeleri ve bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaları hâlinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılacaklarının düzenlendiği ve işlem tarihi itibariyle bedelli askerlik hizmetinden; fiilî askerlik hizmetine başlayanların, bakaya durumunda bulunanların ve yoklamasının yapıldığı tarihte yoklama kaçağı veya saklı olanların yararlanamayacaklarının kurala bağlandığı görülmektedir. Askeralma Yönetmeliği'nde de aynı yönde düzenlemelere yer verilmiştir. Dava konusu Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinde ise, muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay ve adayları, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların bedelli askerlik başvurularının kabul edilmeyeceği düzenlenmiştir. Bu durumda, 7179 sayılı Askeralma Kanunu ve Askeralma Yönetmeliğinde bedelli askerlik hizmetinden; fiilî askerlik hizmetine başlayanların, bakaya durumunda bulunanların ve yoklamasının yapıldığı tarihte yoklama kaçağı veya saklı olanların yararlanamayacaklarının açıkça belirtilmesi ve anılan kapsamın genişletilmesi hususunda davalı idareye düzenleme yetkisi verilmemesi karşısında; Kanun'da yer almayan "muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay ve adayları, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların" bedelli askerlik başvurularının kabul edilmeyeceğini öngören dava konusu Yönerge maddesinde üst normlara ve hukuka uyarlık görülmemiştir. Nitekim, 13/07/2022 tarih ve 31892 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7415 sayılı Askerî Ceza Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 17. maddesiyle, 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 9. maddesinde yapılan değişiklikler ile yoklama kaçağı, saklı veya bakaya olanların da bedelli askerlikten faydalanabilmesine yönelik hükümler getirilmiş olup, muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların bedelli askerlik yapmalarıyla ilgili bir düzenlemeye yer verilmemiş olmasına rağmen, davalı idare tarafından, 06/07/2022 tarih, 1423784 sayı ve "Bedelli Askerlik Uygulaması" konulu emir ile anılan yasal değişikliğe atıf yapılarak bedelli askerlik uygulamalarının Askeralma Yönetmeliği ve Askeralma Yönergesinde gerekli değişiklikler yapılana kadar emir ekinde yer alan esaslara göre yürütülmesi gerektiği bildirilmiş olup, muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er ve adayı iken ayrılanların, önceki safahatında yedek subay, yedek astsubay veya er (dövizle ve bedelli dahil) olarak fiili askerlik hizmetine başlamamış olmak şartıyla istekleri halinde bedelli askerlik hizmeti kapsamından yararlanabilecekleri belirtilmiştir. Dava konusu bireysel işlemin incelenmesi: Davalı idare tarafından, Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi gerekçe gösterilerek muafiyet işleminin hatalı yapıldığından bahisle "muafiyet işleminin iptal edildiği ve geri ödeme işlemi yapılabilmesi için en yakın askerlik şubesine başvurması" hususunda ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlem tesis edilmiştir. Yukarıda yer verilen gerekçelerle dava konusu işlemin dayanağı olan Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi hukuka aykırı bulunduğundan, bu düzenlemeye dayalı olarak tesis edilen işlemde de hukuka uyarlık görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Askeralma Yönergesi'nin 211. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinin İPTALİNE, 2. ... tarih ve ... sayılı Güngören Askerlik Şubesi Başkanlığı işleminin İPTALİNE, 3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra aidiyetine göre taraflara iadesine, 6. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 13/11/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi. </body></html>