Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2024/4085 E. , 2025/809 K.</ul> "İçtihat Metni"T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2024/4085 Karar No : 2025/809 KANUN YARARINA TEMYİZ EDEN : ... Başsavcılığı DAVACI : ... DAVALI : ... İl Özel İdaresi VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN ÖZETİ : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca kanun yararına temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Davacı adına, Giresun ili, Alucra ilçesi, Özel İdare Hizmet Binasının zemin katında bulunan 49,00 m²'lik dairesine ilişkin olarak 01/09/2019-31/12/2019 dönemi için 3.087,00-TL, 01/01/2020-31/12/2020 dönemi için 10.366,44-TL olmak üzere 01/09/2019-31/12/2020 dönemi için toplam 13.453,44-TL ecrimisil bedeli tahakkuk ettirilmesine ilişkin Giresun İl Özel İdaresi Encümenin'in ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle dava açılmıştır. ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporu hükme esas alınarak, Giresun İl Özel İdaresi Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararı Maliye Bakanlığınca yayımlanan “yeniden değerleme oranı” dikkate alınarak güncellendiğinde; 01/09/2019-31/12/2019 tarihleri arasındaki ecrimisil bedelinin 1,733 TL/m² birim fiyatından 339,67 TL olduğu, 01/01/2020-31/12/2020 tarihleri arasındaki ecrimisil bedelinin ise 2,124 TL/m² birim fiyatından 1.248,91 TL olduğu, toplamda ise ecrimisil bedelinin 1.588,58 TL olarak hesaplanması gerektiği, Giresun İl Özel İdaresi Encümenin'in ... tarih ve ... sayılı kararı gereği 01/09/2019-31/12/2019 tarihleri arasında 3.087,00 TL, 01/01/2020-31/12/2020 tarihleri arasında 10.366,44 TL ecrisimil bedeline hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu, dolayısıyla davaya konu toplam 13.453,44 TL ecrimisil bedelinin 1.588,58 TL'sinin hukuka uygun olması nedeniyle dava konusu işlemin bu kısmımında hukuka aykırılık görülmediği, dava konusu 11.864,86 TL ecrimisil bedelininde ise hukuka uyarlık bulunmadığından dava konusu işlemin bu kısmı yönüyle iptaline kesin olarak karar verilmiştir. Davalı idare tarafından, hükme esas alınan bilirkişi raporunda emsal araştırmasının yapılmadığı eksik araştırma sonucu tesis edilen bilirkişi raporu uyarınca karar verildiğinden ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca kanun yararına bozulması istenilmektedir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Giresun ili, Alucra ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... numaralı parselde bulunan binanın zemin katındaki apartman dairesine ilişkin olarak 13.453,44-TL ecrimisil tahakkuk ettirilmesi işleminin 11.864,66 TL’lık kısmının iptaline ilişkin olarak ... İdare Mahkemesince verilen ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararın kanun yararına temyiz edilmesi talebiyle Danıştay Başsavcılığını bilgilendiren dilekçe üzerine konu incelendi: 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesinde, Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9. maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerlendirme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit ve takdir edilecek ecrimisilin isteneceği, ecrimisilin talep edilebilmesi için idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmayacağı kurala bağlanmıştır. " Ecrimisilin kanuni bir tanımı bulunmamakta; öğretide ise, bir gayrimenkule haksız olarak zilyet bulunanın, hak sahibi zilyede ödemekle mükellef olduğu tazminata eski hukukumuzdan gelen bir alışkanlıkla ecrimisil adı verildiği, hatta bu deyimin Yargıtay kararları ile 2490 ve 3699 sayılı Kanunlarda da kullanıldığı, eski hukukumuzda sahibinin rızası olmadan bir gayrimenkulün bir başka kimsenin elinin altında bulunmasına "fuzulî işgal" ve bu kimseye de "fuzuli şagil" adı verildiği, Mecellenin 404. maddesinde ecrimisilin kira bedeli olarak tanımlandığı, buna göre, gasp veya gasp hükmünde olan hallerde gasıp veya fuzulî şagilin vermekle mükellef olduğu tazminatın ecrimisil olduğu, bu tazminatın o gayrimenkulün benzeri olan diğer gayrimenkullerin getirdiği kira miktarı esas alınarak bilirkişiler tarafından belirlendiği, o hâlde bugünkü hukuk anlayışımıza göre ecrimisilin bir gayrimenkule haksız olarak zilyet bulunanın hak sahibine ödemekle mükellef olduğu bir tazminat olduğu, bu tazminatın ne haksız zilyedin gayrimenkulden yararlanması ve ne de hak sahibi malikin fiilen uğradığı zarar karşılığı olmadığı, sadece benzeri gayrimenkullerin sağladığı menfaatten ibaret olduğu, bu itibarla benzeri kira bedeli kadar olacağı, ecrimisilin kötü niyetli zilyedi tazminata mahkum etme ihtiyacından kaynaklandığı ileri sürülmektedir." (Türk Eşya Hukuku, 1978, Prof. Dr. Kemal Tahir Gürsoy, Prof. Dr. Fikret Eren, Prof. Dr. Erol Cansel sh. 172-173) Ecrimisil, işgal edilen taşınmazın kiraya verilmesi hâlinde getirebileceği tutar kadar ödenmesi gereken tazminat niteliğinde olduğundan ve ecrimisil tutarının hesaplanmasında taşınmazın mevkii, kullanım şekli, altyapısının gelişmişliği, ulaşım kolaylığı, elde edilen gelir ve taşınmazın kullanıcısına katkısı gibi tüm etkenlerin nazara alınması gerektiğinden, aynı mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş rayiç kira bedellerinin tespiti önem arzetmektedir. İdare Mahkemesi kararının dayanağını oluşturan bilirkişi raporunda, benzeri gayrimenkullerin o dönemdeki piyasa şartlarına göre ne kadar kira geliri sağlayabileceği hususunda hiçbir araştırma ve değerlendirme yapılmadan davaya konu taşınmaz için 28/06/2016-31/12/2017 tarihleri arasındaki dönem için idarece daha önce istenmiş bulunan ecrimisil metrekare birim bedeline yeniden değerleme oranı uygulanarak güncelleme yapılmak suretiyle ecrimisilin hesaplandığı belirtildiğinden, bu raporun hükme esas alınıp alınamayacağının irdelenmesi gerekmektedir. 2577 sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 31. maddesiyle atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 273. maddesinde, mahkemenin bilirkişinin görevlendirilmesine ilişkin kararında inceleme konusunun bütün sınırlarıyla açıkça belirlenmesine ve bilirkişinin cevaplaması gereken sorulara ilişkin hususlara yer vermek zorunda olduğu; 278. maddesinde, bilirkişinin görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürüteceği, 279. maddesinde, bilirkişi raporunun gerekçeli olması gerektiği, bilirkişinin hukukî değerlendirmelerde bulunamayacağı belirtilmiş; anılan maddenin gerekçesinde, bilirkişinin raporunu mahkemece belirlenen sınırlar dâhilinde tümüyle maddi vakıalara hasrederek kendisine yöneltilen somut soruları bilimsel dayanaklarını açık ve anlaşılır biçimde göstermek ve eksiksiz olarak cevaplandırmak suretiyle hazırlaması ve ayrıca raporunu kaleme alırken özel ve teknik bilgi bağlamında uzman kimliği bulunmayan hâkimin ve tarafların anlayabileceği kavramları ve terimleri kullanmaya özen göstermesi gerektiği vurgulanmış; 281. maddesinde, mahkemenin gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla tekrar inceleme de yaptırabileceği; 282. maddesinde ise, hâkimin bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendireceği kurala bağlanmıştır. Bu Kanun hükümlerine göre, bilirkişilerce hazırlanan raporların olayın özel veya teknik bilgi gerektiren yönlerini hiçbir tereddüde yer vermeyecek şekilde aydınlatan bilimsel esaslara dayalı gerekçeleri içermesi gerektiği, bu nitelikte olmayan bilirkişi raporlarının hükme esas alınamayacağı, mahkemenin böyle bir durumda yeni bir bilirkişi heyeti oluşturabileceği ve hükme esas alınabilecek rapor elde edinceye kadar bilirkişi incelemesine devam edilebileceği açıktır. Bir başka ifadeyle, Hukuk Muhakemeleri Kanununun 282. maddesinde, "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." hükmü yer aldığından, sunulan bilirkişi raporunun hükme esas alınabilecek nitelikte olmaması hâlinde bilirkişilerden ek rapor istenilebileceği gibi yeniden bilirkişi incelemesi de yaptırılabilir. Ecrimisil tutarının fahiş olduğunun iddia edilmesi sebebiyle bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmesi hâlinde bilirkişilerce ecrimisil tutarı hesaplanırken gayrimenkulün kiraya verilmiş olması hâlinde ne kadar kira elde edilebileceği belirlenmek suretiyle rapor hazırlanarak mahkemeye sunulması gerekir. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda taşınmaz kiraya verilseydi o dönem itibarıyla ne kadar kira getirisi olacağı hesaplanmadan ve piyasa araştırması yapılmadan, önceki dönemde idarece istenen ecrimisil tutarı Vergi Usul Kanununa göre tespit edilen yeniden değerleme oranında güncellenmek suretiyle ecrimisil tutarının belirlendiği görülmektedir. Ecrimisil, taşınmazın işgali nedeniyle ödenmesi gereken tazminat niteliğinde olup, her türden tazminat ancak somut olay şartları ayrı ayrı irdelenerek hesaplanabileceğinden, işgal edenin taşınmazı o tarihteki piyasa şartlarında kiralaması hâlinde rayiç kiranın ne olacağının bilirkişilerce belirlenmesi suretiyle düzenlenecek rapor esas alınarak bir karar verilmesi gerekir. Bu itibarla, ihtilaflı dönemdeki genel fiyat artışlarına göre mahallindeki kira artışlarının daha yüksek veya düşük seyredip seyretmediği irdelenmeden önceki dönemde idarece talep edilmiş bulunan ecrimisil tutarı yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle ecrimisil hesabı yapılması ecrimisil kavramının niteliği ile bağdaşmamaktadır. Zira, yeniden değerleme oranının vergi uygulamalarına esas olmak üzere Ülkenin her yerindeki iktisadi kıymetler için tek bir oran olarak tespit edilmesi sebebiyle yöresel farkları yansıtamayacağı kuşkusuzdur. Ecrimisile konu taşınmazın bulunduğu yerdeki arz/talep dengesi ve diğer etkenlerle kira artışları yeniden değerleme oranından fazla olabilir. Keza, önceki dönemlere ilişkin ecrimisilin kira piyasasında oluşan tutarın altında olduğunun farkına varılması sebebiyle idarenin gelir kaybını önlemek için sonraki dönemlere ilişkin ecrimisilin güncel piyasa şartlarına göre belirlenmesine hukuki bir engel bulunmamaktadır. Bu itibarla, bilirkişi tarafından önceki dönem ecrimisil miktarı yeniden değerleme oranında güncellenmek suretiyle yapılan ecrimisil hesabı hatalı olduğundan, bilirkişi raporuna dayalı olarak verilen İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Açıklanan nedenlerle, niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade eden ... İdare Mahkemesinin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararının kanun yararına temyizen incelenerek bozulması 2577 sayılı Kanunun 51. maddesi uyarınca talep olunur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Kanun yararına temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, hakimin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği öngörülmüştür. Bilirkişiye başvurulmasındaki amacın, hukuka uygun karar verebilmek için gerekli verilere ulaşmak olduğu göz önünde tutulduğunda, bilirkişilerin uyuşmazlık konusunda özel ve teknik bilgiye sahip olan kişiler arasından seçilmesi gerektiği kuşkusuz olup; bilirkişi veya bilirkişilerce düzenlenen raporda, sorulara verilen cevapların şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, rapor içeriğinin ise hükme esas alınabilecek nitelikte olması gerekmektedir. Bu itibarla, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren ecrimisil tutarının hesaplanmasında bilirkişinin oy ve görüşünün alınması ve görevlendiren bilirkişilerin de taşınmazın mevkii, kullanım şekli, elde edilen gelir, altyapı, ulaşım kolaylığı gibi tüm faktörleri dikkate alarak rayiç kira bedelini saptayabilecek uzmanlığa sahip kişiler olması, başka bir ifadeyle seçilecek bilirkişinin, uyuşmazlığın niteliğine uygun özel ve teknik bilgiye sahip bulunması gerekmektedir. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinde, "ecrimisil", Hazine taşınmazının, İdarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, İdarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın İdarece talep edilen tazminat; "fuzuli şagil" ise, kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, Hazine taşınmazının zilyetliğini, yetkili idarenin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu malı kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır. Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, Giresun ili, Alucra ilçesi, Özel İdare Hizmet Binasının zemin katta bulunan 49,00 m²'lik dairesine ilişkin olarak 01/09/2019-31/12/2019 dönemi için 3.087,00-TL, 01/01/2020-31/12/2020 dönemi için 10.366,44-TL olmak üzere 01/09/2019-31/12/2020 dönemi için davacı adına toplam 13.453,44-TL ecrimisil bedeli tahakkuk ettirilmesine ilişkin Giresun İl Özel İdaresi Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle dava açıldığı, 16/01/2023 tarihinde davaya konu taşınmazda keşif ve bilirkişi incelemesinin yapıldığı, bu inceleme neticesinde Gayrimenkul Değerleme Uzmanı bilirkişi tarafından 30/01/2023 tarihli bilirkişi raporunun hazırlandığı, söz konusu raporda; ... Mahallesinde, ... ada ... nolu parselde körük boynu caddesinde bulunan Giresun İl Özel İdaresine ait taşınmazın 445,47 m² alana sahip ve üzerinde 6 katlı bina bulunduğu, ... Caddesine 35 metre, Kız İmamhatip Lisesine 55 metre, KYK Yurt Müdürlüğüne 300 metre, Alucra Belediyesine 460 metre mesafede olduğu, söz konusu bulvar şehrin en önemli ulaşım aksı niteliğinde olduğu, bölgede herhangi bir ulaşım ve altyapı sorunu bulunmadığı, taşınmaz üzerinde bulunan bina 6 katlı olup keşif günü yapılan incelemede ev ve işyeri olarak hizmet vermediğinin görüldüğü, 01/09/2019-31/12/2019 ve 01/01/2020-31/12/2020 tarihleri arasındaki bedel belirlenirken binanın önemli ölçüde bakım ve onarıma ihtiyacının bulunması durumu dikkate alınarak normal değere göre %50 tenzilat yapıldığı, ancak serbest piyasada fiyat araştırması yapılırken, fiyat araştırmasının bakım ve onarıma ihtiyaç bulunmayan daire, dükkan ve büroya göre yapıldığı, işyerinde su olmadığından tuvaletin kullanılamadığı, 01/01/2018-31/08/2019 tarihleri arasında bulunan 01/01/2019 - 31/08/2019 tarihleri arasında 1,733 TL/m² olarak belirlenen fiyat aynı yıl aralığında bulunan 01/09/2019-31/12/2019 yılları arasında binanın onarım ve bakım ihtiyacından dolayı %50 tenzilat yapılmasına rağmen %452'lik artışla 7,85 TL/m² olarak uygulanmasının yerinde olmadığından Giresun İl Özel İdaresi Encümeni'nin 01/06/2021 tarih ve 263 sayılı kararı Maliye Bakanlığınca yayımlanan “yeniden değerleme oranı” dikkate alınarak güncellendiğinde; 01/09/2019-31/12/2019 tarihleri arasında 1,733 TL/m² birim fiyatından 339,67 TL olduğu, 01/01/2020-31/12/2020 tarihleri arasında 2,124 TL/m² birim fiyatından 1.248,91 TL olduğu, toplamda ise 1.588,58 TL olarak hesaplandığı, Mahkemenin ise bilirkişi raporunu esas alarak dava konusu işlemin 11.864,86 TL'sine ilişkin kısmının iptaline, 1.588,58 TL'sine ilişkin kısmı yönünden ise davanın reddine karar verildiği görülmektedir. Ecrimisil, Hazine taşınmazının, idarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, idarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın idarece talep edilen tazminat olduğu ve bu tazminatın taşınmazın nitelikleri dikkate alınarak yaklaşık olarak tespit edileceği açıktır. Uyuşmazlıkta; bilirkişi raporu incelendiğinde Gayrimenkul Değerleme Uzmanı tarafından taşınmazın niteliklerinin tespit edilerek davalı idarenin sunduğu emsaller ile birlikte değerlendirilerek yapının kullanım durumu da dikkate alınarak birim ecrimisil bedelinin tespit edildiği ve yeniden değerleme oranında arttırılmak suretiyle de istenilmesi gerekli ecrimisil bedelinin hesaplandığı, Mahkemenin de bu raporu hükme esas alarak karar verdiği görülmektedir. Öte yandan ecrimisil bedelinin yeniden değerleme oranında arttırılmasında da hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Nitekim; Danıştay Dördüncü Dairesinin 25/12/2024 tarih ve E:2023/5502, K:2024/7904 sayılı kararı da bu yöndedir. Bu durumda; yeterli araştırma ve inceleme yapılarak düzenlenen bilirkişi raporu uyarınca verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kanun yararına bozulması hukuken olanaklı değildir. Açıklanan nedenlerle, kanun yararına bozma isteminin reddine, 05/02/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. </body></html>