Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2025/2454 E. , 2025/3083 K.</ul> "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU Esas No : 2025/2454 Karar No : 2025/3083 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : S.S. ... No'lu... Kooperitifi VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... DAVALI YANINDA MÜDAHİL : S.S. ... No'lu ... Kooperitifi VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Aliağa-İzmir Otogarı arasında taşımacılık yapan davacı kooperatif tarafından, Yenişakran-Aliağa güzergahında taşımacılık yapan S.S. ... Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi (10 araç) ile Aliağa-Köyleri (Mahalleleri) arasında sekiz adet güzergahta taşımacılık yapan S.S. ... No'lu ... Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifinin (66 araç) tüm hatlarda (toplam 9 hat ve 76 minibüs) ortak ve dönüşümlü çalışma taleplerinin uygun görülmesine ilişkin 20/11/2019 tarih ve 2019/604 sayılı UKOME kararı ile bu kararın dayanağı olan İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin 10. maddesini yeniden düzenleyen 17/4/2019 tarih ve 2019/165 sayılı İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaştırma ve Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; Davacı kooperatifin Aliağa-İzmir Otogarı (İZOTAŞ) arasında yolcu taşımacılığı yaptığı, davaya konu UKOME kararı ile güzergah izni verilen araçlar Aliağa ilçesi sınırları içinde taşımacılık yaptığından, davacı kooperatifin güzergahı ile davaya konu UKOME kararı ile izin verilen güzergahların birbirinden farklı olduğu, dolayısıyla birbirlerinin yolcularını almalarının söz konusu olmadığı, dava konusu işlem ile davacı kooperatifin güncel, kişisel ve meşru bir menfaatinin ihlal edilmediği gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 06/02/2025 tarih ve E:2022/6435, K:2025/461 sayılı kararıyla; İzmir-Aliağa arası taşımacılık yapan davacı Kooperatif her ne kadar dava konusu işlem öncesi veya işlem esnasında, ilçe içi taşımacılık faaliyetinde bulunmasa dahi, bu durumun Yenişakran-Aliağa ve Aliağa-Mahalleleri arasında taşımacılık faaliyeti için yapılacak bir ihaleye davacı Kooperatifin katılmasına engel teşkil etmeyeceği ve dava konusu Yönerge'nin taşımacılığa yönelik düzenleyici işlem olduğu, davacı Kooperatifin dava konusu işlemler yönünden dava açma ehliyetinin bulunduğu, Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle, ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ihale açılmış olsaydı ilçeden il merkezine taşımacılık yapan araçların da ihaleye girme ihtimallerinin olabileceği ve dava konusu Yönerge maddesinin menfaatlerini etkileyen bir düzenleme olması nedeniyle, dava açma ehliyetlerinin bulunduğu, Danıştay ve Sayıştay kararlarına göre belediyelerin ulaşım ile ilgili asli görevlerini üçüncü kişiler eliyle yerine getirmesinin ancak ihale usulüyle mümkün olduğu, bu süreç işletilmeden doğrudan ilgili kooperatiflere taşımacılık hakkı tanınmasının hukuka aykırılık taşıdığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, ısrar kararının hukuka ve usule uygun bulunduğu, davacı tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen sebeplerin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, istemin reddi gerektiği savunulmuş olup, davalı idare yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : İzmir Valiliği İl Trafik Komisyonu Başkanlığının ...tarih ve ... sayılı kararı ile, İzmir ili, Aliağa ilçesi, Cezaevi-Yenişakran-Aliağa güzergahında yolcu taşımacılığı yapılabilmesi amacıyla D-4 yetki belgesi verilebilmesi için, 10 adet tahditli plakanın tahditleri kaldırılmış; dava dışı, ... Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifine ait araçlar, İzmir ili, Aliağa ilçesi, Cezaevi-Yenişakran-Aliağa güzergahında, D-4 yetki belgeleri kapsamında ...tarih ve ... sayılı İzmir İl Trafik Komisyonu kararı ile taşımacılık yapmaya başlamışlardır. Tahditli plaka sahibi olan bir kişi tarafından, İl Trafik Komisyonu kararlarının iptali istemiyle açılan davada, "Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde belli bir güzergahta D-4 yetki belgesi verilirken o güzergahtaki tahditli plakaların kaldırılması gerektiğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı gibi sözkonusu Genelge'den sonra yayımlanan 2013/KDGM-09/YOLCU sayılı Genelge ile daha önce 30/06/2013 tarihine kadar tanınan sürenin 30/09/2014 tarihine kadar uzatıldığı ve D-4 yetki belgesi ile ilgili müracaatları kabul edecek ve yapılan başvuruları nihai olarak değerlendirip yetki belgesi verecek merci Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı olup, il ve ilçe trafik komisyonlarınının D-4 veya başka bir türde yetki belgesi verme yetkileri bulunmadığı" gerekçesiyle anılan İl Trafik Komisyonu kararları iptal edilmiştir. İptal kararı, Danıştay Onbeşinci Dairesinin 11/09/2015 tarih ve E:2015/875, K:2015/5125 sayılı kararı ile "İl Trafik Komisyonunun, ... sayılı kararının dava konusu edildiği dosyada Dairelerinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile taşıma faaliyetlerinin; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en aza indirilerek, genel sağlık, kişi, toplum ve çevre sağlığı ile güvenliğini olumsuz yönde etkilemeyecek nitelikte ve serbest rekabet ortamında gerçekleştirilmesinin hukuken korunması gereken genel kural olması karşısında, uyuşmazlık konusu güzergahta ihtiyaç, yolcu sayısı, güzergahta çalışan mevcut kooperatiflere ait araçların kapasitesi, nitelik ve niceliği gibi hususlar araştırılarak, mevcut arz/talep dengesi gözetilmek suretiyle bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozma kararı verildiği" açıklaması ile onanmış, bu kapsamda anılan kooperatifin söz konusu güzergahtaki taşımacılık faaliyeti sona erdirilmiştir. Öte yandan aynı güzergahta oluşan ihtiyaçtan dolayı, Aliağa ve mahalleleri arasında hizmet veren Yenişakran-Aliağa güzergahında (10 araç) taşımacılık yapan S.S. ...Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ile Aliağa-Köyleri (Mahalleleri) arasında sekiz adet güzergahta (66 araç) taşımacılık yapan S.S. ... No'lu ... Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi, tüm hatlarda (toplam 9 hat ve 76 minibüs) ortak ve dönüşümlü çalışma yönündeki talepleri kapsamında hazırlattıkları "Ulaşım Etüt Raporu" ile birlikte 28/08/2019 tarihinde İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı ESHOT Genel Müdürlüğüne başvurmuşlardır. Bu talep üzerine, 20/11/2019 tarih ve 2019/604 sayılı dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi UKOME kararı tesis edilmiş ve söz konusu kooperatif araçlarına "Aliağa ile Helvacı, Bozköy, Yukarı Şehit, Çakmaklı, Çaltılıdere, Karakuzu, Karaköy, Samurlu ve Yenişakran" arasında dönüşümlü çalışmak üzere güzergah izni verilmiştir. Davacı kooperatif tarafından, 20/11/2019 tarih ve 2019/604 sayılı UKOME kararı ile bu kararın dayanağı olan İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin 10. maddesinini değiştiren 2019/165 sayılı UKOME kararının iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT : Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında menfaatleri ihlal edilenler tarafından, tam yargı davaları ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır. "Menfaat" kavramı, davacı ile iptalini istediği idari işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade etmekte ve idari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve ciddi bir ilgi söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmektedir. İptal davalarında davacı olabilmek için subjektif bir hakkın ihlal edilmesi şartı aranmamakta, menfaat ihlali yeterli sayılmaktadır. İptal davasının hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü gerekmektedir. Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi, makul, maddi ve/veya manevi bir ilgisinin bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Bu açıklamalar karşısında, dava açma ehliyetinin bulunup bulunmadığı saptanırken, dava konusu idari işlemin niteliğine bakılarak menfaat ilgisinin olaya özgü değerlendirilmesi gerektiği açıktır. 14/09/2011 tarih ve 2011/349 sayılı İzmir Büyükşehir Belediyesi UKOME kararı ile yürürlüğe konulan İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin, 2019/165 sayılı UKOME kararı ile değişik "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı dava konusu 10. maddesinde; bu Yönerge kapsamında belirlenen taşımacılık hatlarında çalışacak güzergah izin belgeli araçların sayısının UKOME'ce belirleneceği, UKOME'nin gerekli gördüğünde taşımacılık hatlarındaki araç sayılarını değiştirebileceği, azaltabileceği, artırabileceği ve güzergahlarında değişiklik yapabileceği veya hatlarını iptal edebileceği kuralına ve güzergah izin belgesinin alınabilmesi için, talepte bulunan ticari araç sahiplerinin taşımaları gereken koşullara yer verilmiş; güzergahında değişiklik yapmak isteyen taşımacıların izlemesi gereken yol gösterilerek, ESHOT Genel Müdürlüğünce söz konusu ulaşım ihtiyacının karşılanamayacağı yönünde görüş verilmesi durumunda, UKOME'ce gerek görülmesi halinde anılan yolculuk talebine ilişkin ulaşım planlaması konusunda uzman gerçek ya da tüzel kişiliklere "Ulaşım Etüt Raporu" hazırlatılmasının sağlanacağı ve "Ulaşım Etüt Raporu" verileri doğrultusunda ulaşım ihtiyacının ne şekilde giderileceği konusunun Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) toplantılarında değerlendirileceği, Toplu Ulaşım Hizmetleri Şube Müdürlüğünün; başvuruları kendi mevzuatları ile bu Yönerge koşullarında değerlendirerek, başvurulardan uygun görülenleri "Güzergah İzin Belgesi" düzenlenmesine esas görüşülmek üzere UKOME'ye sunacağı, UKOME'ce de talebin uygun bulunması halinde, alınan UKOME Genel Kurul Kararının, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanının Onayı ile geçerlik kazanacağı ve bu Onayı takiben söz konusu Kararın "Güzergah İzin Belgesi" düzenlenmek üzere Toplu Ulaşım Hizmetleri Şube Müdürlüğüne gönderileceği ve "Güzergah İzin Belgesi"ndeki plaka/isim değişikliği usulü düzenlenerek, "Güzergah İzin Belgesi"nin süresinin dolması nedeni ile belgelerini yenilemek isteyen taşımacıların "Güzergah İzin Belgesi" süreleri dolduğunda, UKOME'ce alınmış süre ile ilgili farklı bir karar yoksa, "Güzergah İzin Belgesi"nin, Yönerge koşullarında, süresinin bitim tarihinden itibaren yenileneceği kurallarına yer verilmiştir. Anılan maddeye dayalı olarak Aliağa ve mahalleleri arasında hizmet veren Yenişakran-Aliağa güzergahında taşımacılık yapan S.S. ... Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ile Aliağa-Köyleri (Mahalleleri) arasında sekiz adet güzergahta taşımacılık yapan S.S. ... No'lu ... Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi, tüm hatlarda (toplam 9 hat ve 76 minibüs) ortak ve dönüşümlü çalışma yönündeki talepleri doğrultusunda bir "Ulaşım Etüt Raporu" hazırlatmış ve bu raporun UKOME Teknik Kurul toplantısında görüşülmesinin ardından, belirtilen güzergahlarda iki kooperatifin dönüşümlü çalışmalarının uygun bulunmasına ilişkin 20/11/2019 tarih ve 2019/604 sayılı dava konusu UKOME kararı alınmıştır. İdare mahkemesince, her ne kadar davacı kooperatifin Aliağa-İzmir Otogarı arasında yolcu taşımacılığı yaptığı, davaya konu UKOME kararı ile güzergah izni verilen araçların Aliağa ilçesi sınırları içinde taşımacılık yapacağı, davacı kooperatifin güzergahı ile davaya konu UKOME kararında yer alan güzergahların birbirinden farklı olduğu ve birbirlerinin yolcularını almalarının söz konusu olmadığı, dolayısıyla dava konusu işlemler ile davacı kooperatifin meşru, kişisel ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmediği gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiş ise de; davacının dava konusu işlemlerden dolayı kendi yolcularının eksileceği ve menfaatinin bu nedenle ihlal edildiği yolunda bir iddiası bulunmamaktadır. Davacı tarafından, dava konusu Yönerge maddesinin, ulaşım ihtiyacının ulaşım etüt raporu ile ortaya konulması halinde, bu ihtiyacın hangi araçlarla (müktesep hakkı olan/olmayan, ticari/resmi araç), ne şekilde (süreli/süresiz) ve hangi usülde (açık ihale, pazarlık usülü ihale, hizmet satın alma, kiralama vs.) giderileceğine dair, somut ve mevzuata uygun objektif kriterlerin yer almaması nedeniyle hukuka aykırı olduğu; bu düzenlemeye dayalı olarak, belirtilen güzergahlarda iki kooperatifin birleşerek dönüşümlü çalışmalarına olanak sağlayan UKOME kararının ise tespit edilen ulaşım ihtiyacına yönelik olarak belirlenen güzergahlarda taşımacılık yapmaya Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren bir yolcu taşıyıcı kooperatifi olarak kendilerinin de aday olabileceği ve ihale açılmış olsaydı kooperatif olarak bu ihaleye başvurma haklarının bulunduğu göz önüne alındığında, anılan işlemlerin iptalini istemekte meşru, kişisel ve güncel menfaatlerinin bulunduğu ileri sürülmektedir. İzmir il genelindeki taşımacılar hakkında uygulanan dava konusu düzenleyici işlem, İzmir ilinde resmi taşımacı olan davacı Kooperatif üyelerini de kapsamaktadır. Dava konusu güzergah izni kararında ise iki kooperatife birbirlerine ait güzergahlarda (Yenişakran-Aliağa güzergahında taşımacılık yapan S.S. Aliağa Güven Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifinin, Aliağa-Mahalleleri arasında sekiz adet güzergahta taşımacılık yapan S.S. ... No'lu... Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifinin güzergahında; S.S. 39 No'lu Aliağa Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifinin ise Yenişakran-Aliağa güzergahında taşımacılık yapan S.S. Aliağa Güven Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifinin güzergahlarında) taşımacılık yapma hakkı tanınması, her iki Kooperatife de (bir diğerinin güzergahında taşımacılık yapmak suretiyle) yeni bir güzergah izni verilmesi anlamına geleceğinden, bir üçüncü Kooperatif olarak, davacı Kooperatifin de bu kooperatiflere ait güzergahlarda taşımacılık yapabilmek için şayet bir ihale düzenlenmiş olsaydı kendisinin de bu ihaleye katılabileceği yolundaki iddiaları dikkate alındığında, dava konusu Yönerge maddesi ve bu maddeye dayalı olarak alınan UKOME kararının iptalini istemekte meşru, kişisel ve güncel bir menfaatinin bulunduğu anlaşıldığından, temyize konu Bölge Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1.Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle ehliyet yönünden reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin temyize konu... tarih ve E:..., K:...sayılı ısrar kararının BOZULMASINA, 3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/12/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OY X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin temyize konu... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının, usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile kararın onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz. </body></html>