Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2022/5704 E. , 2025/686 K.</ul> "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2022/5704 Karar No : 2025/686 DAVACI : ... Odası VEKİLLERİ : Av. ... - Av. ... DAVALI : ... Odaları Birliği VEKİLİ : Av. ... DAVANIN KONUSU : 1- Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Yönetim Kurulu'nun ...tarih ve ... numaralı kararı ile; 2- Bu karara dayanak olan 29.05.2022 tarihinde gerçekleşen TMMOB 47. Olağan Genel Kurulu'nda kabul edilen Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 2. ve 5. maddelerinin iptali istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 12. maddesi ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 45. maddesinde Birliğin gelir kalemlerinin düzenlendiği, dava konusu Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 2. ve 5. maddelerinin anılan hükümlerle çeliştiği, kanun ve ana yönetmelik hükmü ile Birliğe verilen yetkinin Genel Kurul kararı ile artırılmasının hukuka aykırı olduğu, daha alt düzenleyici işlemlerle verilen yetkinin artırılmasının mümkün olmadığı ileri sürülmüştür. Davalı Birliğin, Odaların kayıtlı üye sayısına göre belirlenen katsayı oranını kendisine göre belirlediği, bu kararın Odaların kendi Genel Kurullarında belirlenen bütçelerine aykırı olduğu, buradaki esas sorunun Odalara kaydın zorunlu olmaması ve kayıtlı üyelerin aidat ödememesi durumları nedeniyle aidat ödeyen üyelerden elde edilen gelirlerin aidat ödemeyen üyeler üzerinden hesap yapılması suretiyle Oda bütçesinden tahsilat yapılması olduğu, belirlenen oranın yüksek olduğu, Birliğin kayıtlı üye sayısına göre katsayı oluştururken bu katsayıya esas olan objektif kriterleri belirlemediği, bir üst kuruluş olan Birliğin Odalar kadar faaliyet alanı olmadığı, birçok Oda bütçesinden yüksek bütçe oluşturması ve Odalara kayıt mecburiyetinin de bulunmadığı dikkate alındığında aidat ödemeyen, kaydı uzun süredir askıda olan üyeler bakımından bu üyelerin yükünün aidat ödeyen üyelere ve Odalara eşit oranda dağıtılmasının nedeninin anlaşılamadığı, her odanın belirlediği ayrı aidat ücretleri olduğu, her odanın da kayıtlı üye sayısının farklı olduğu, kayıtlı üye sayısı yüksek olabilirken aidat ödeyen üye sayısının çok düşük olabileceği, tüm üyeler için sabit bir miktar belirlenmesinin Odaları ekonomik olarak zor duruma düşürdüğü, tüm bu durumların Odaların yönetimsel bağımsızlığına ve Genel Kurullarında alınan kararlara aykırı durum oluşturduğu iddia edilmiştir. 6235 sayılı Kanun ve Ana Yönetmelik’te “fevkalade yardım” ödemesinin Odalarca yapılacağının açıklandığı, “Birlik tarafından belirlenecek fevkalade yardım” başlığı altında Birliğe gelir kaydedilmesi, Odaların bu şekilde borçlandırılması gibi bir ifadeye yer verilmediği, Kanun ve Anan Yönetmeliğin lafzının açık olduğu, fevkalade bir durumun varlığında Odalar tarafından alınacak bir karar ile Birliğe ödeme yapılabileceği belirtilmiştir. İlgili kanun ve ana yönetmelikte Odanın borçlu olması durumunda Birlik tarafında icra takibi yapılabileceğinin düzenlendiği, bu kurala aykırı olarak dava konusu düzenleme ile Birlik tarafından mülkiyet alımının sınırlandırılması, denetime tabi tutulması gibi idari yaptırımların belirlendiği ve üst hukuk normlarına aykırı olarak kabul edilmiş böyle bir kuralın hukuk dünyasında kabulünün mümkün olmadığı vurgulanmıştır. Birliğin, Odaların kendileri tarafından yönetilen bütçelerinden kendisine kaynak aktarımı sağlamaya çalıştığı, mevzuatın ise bu durumun tam tersini kabul ettiği, kendi tüzel kişiliği bulunan Oda yönetiminin almadığı fevkalade yardım kararı bulunmayan bir durumda Odaya borç çıkarılmasının, aidat borcu bulunan üyelerin yükümlülüğünün Odaya maddi külfet olarak yüklenilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu, tüm bu sebeplerle dava konusu karar ve belirtilen yönetmelik hükümlerinin iptaline karar verilmesi istenilmiştir. DAVALININ SAVUNMASI : Dava konusu Yönetim Kurulu kararının davacı hakkında doğrudan sonuç doğuran, kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı, Birlik organlarının görevlendirilmesine ilişkin karar olduğu, idari davaya konun edilemeyeceği, davanın süresinde de olmadığı iddia edilmiştir. 6235 sayılı Kanun gereği Birlik Genel Kurul kararlarının gerek Birlik gerekse Odalar için bağlayıcı nitelikte olduğu, nitekim Kanun’un 19. maddesinde Odaların, Birlik Genel Kurulunca belirlenen hususlar dışında eylem ve faaliyetlerde bulunamayacağının düzenlendiği, 6235 sayılı Kanun’un 2., 4. ve 19. maddelerinin verdiği yetki ile TMMOB 47. Olağan Genel Kurulu’nda, Birliğin gelir ve giderleri ile bütçe uygulama esaslarının belirlendiği, Birliğin gelirleri arasında sayılan Odalar hissesinin Odalar nezdinde ayrı ayrı hesaplandığı belirtilmiştir. Davacının, Odalara üyelik zorunluluğu olmadığı iddiasının doğru olmadığı, öyle ki 6235 sayılı Kanun’un 33. maddesinde, “Türkiye'de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.“ düzenlemesine yer verildiği, 6235 sayılı Kanun’un 32. maddesinde ise “aza yıllık aidatının” Oda gelirleri arasında düzenlendiği, aynı Kanun’un 30. maddesinde Oda aidatlarını ödemeyenler hakkında icra-iflas hukuku hükümlerine göre işlem yapılacağının kurala bağlandığı, Birlik ve Odaların alacaklarının kamu alacağı niteliğinde olduğu ve Oda tarafından aidatların tahsil edilememesinin kamu alacağında azalmaya ve üyeler arasında eşitsizliğe yol açtığı, bu durumun ise Odanın görevini gereği gibi yerine getirmemesinden kaynaklandığı ileri sürülmüştür. 6235 sayılı Kanun’un 12. maddesinde, “Birlik gelirleri şunlardır: a)Birlik İdare Heyetince odalara kayıtlı aza adedine göre her yıl için aza başına tespit olunacak ve odalar bütçelerinden ödenecek hisse; b) Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar; c) Neşriyat gelirleri; d) Yardım ve bağışlar; e) Sair gelirler“ kuralına yer verildiği, anılan açık hüküm gereği aidat ödeyen- ödemeyen üyeler şeklinde ayrım yapılmasının mümkün olmadığı, aynı şekilde Odalarca yapılacak fevkalade yardımların da Odaların inisiyatifine bırakılmasının mümkün olmadığı, Birlik Genel Kurulu öncesi kayıtlı üye sayısı ile Oda bütçelerinin Odalardan istendiği, Genel Kurulda delegelerin belirlendiği, Mali İşler Komisyonu çalışmaları neticesinde hazırlanan Birlik gelir ve gider bütçesi ile Bütçe unsurlarının Genel Kurul onayına sunulduğu, meslek mensuplarının ortak iradelerinin oluştuğu en geniş kurul olan Birlik Genel Kurulunca kabul edilen Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 2.maddesinde ve Birliğe kanun ile verilen görev ve yetkilerin yerine getirilebilmesine ilişkin düzenleme olan 5. maddesinde de açıklanan nedenlerle hukuka aykırılık olmadığı; bununla birlikte, dava konusu TMMOB Yönetim Kurulu’nun 56 sayılı kararının, davacı Odanın yürütülen yazışmalarda Odaya kayıtlı üye sayısı ile Oda bütçesine ilişkin miktarları gerçeğe aykırı biçimde bildirerek Birlik hissesini ödememekte ısrar etmesi üzerine tesis edildiği, Ana Yönetmeliğin 43/d ve 46 maddesi gereği borcun tahsiline ilişkin işlem başlatılmasında hukuka aykırılık olmadığı, davanın reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen reddine, kısmen iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Yönetim Kurulu'nun ... tarih ve ... numaralı kararı ile bu karara dayanak olan 29.05.2022 tarihinde gerçekleşen TMMOB 47. Olağan Genel Kurulu'nda 01 Nisan 2022 – 31 Mart 2024 tarihleri arasında uygulanmak üzere kabul edilen Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 2. ve 5. maddelerinin iptali istenilmektedir. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 2. maddesinde, "Birliğin kuruluş amacı ile yapamayacağı faaliyetler ve işler aşağıda gösterilmiştir. Birliğin kuruluş amacı: a) Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda kurulmasına karar vermek; bu suretle aynı ihtisasa mensup meslek mensuplarını bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak; b) Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak; c) Meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmektir. Birlik ve organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar."; 4. maddesinde, “Birlik Umumi Heyeti; iki yılda bir Odaların, meslekte en az on yıl kıdemli olan üyeleri arasından toplam üye sayısının %2'si oranında ve üç kişiden az, yüz kişiden çok olmamak üzere seçecekleri delegelerden oluşur. (…) Birlik Umumi Heyetinin vazifeleri şunlardır: a) Birliğin teşekkül maksadına müteallik kararları ittihaz etmek, b) Mesleki inkişafı ve gerekli faaliyetleri hakkında sahalar aramak ve bu hususların esaslarını tespit etmek, c) İdare Heyetinin çalışmalarını ve hesaplarını incelemek, direktifler verme, d) Varidat ve masraf bütçelerini kabul etmek, e) Daimi veya muvakkat, ücretle veya ücretsiz vazifelileri tayin ve ücretlerini tespit etmek, f) (Değişik: 6/9/1983 - KHK 85/1 md.) Gizli oyla, Birlik İdare Heyeti, Yüksek Haysiyet Divanı ile Birlik Denetçilerini ve bunların yedeklerini seçmek. Birlik hissesini ödemeyen odalar umumi heyet toplantısına katılamazlar.”; 12. maddesinde, “Birlik gelirleri şunlardır: a) Birlik İdare Heyetince odalara kayıtlı aza adedine göre her yıl için aza başına tespit olunacak ve odalar bütçelerinden ödenecek hisse b) Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar c) Neşriyat gelirleri d) Yardım ve bağışlar e) Sair gelirler”; 19. maddesinde, “Odalar, bu kanunun 2 nci maddesinde belirtilen amaç için Birlik Umumi Heyetince kararlaştırılan işlerden yalnız odalarını ilgilendiren kısımlar ile görevlidirler. Odalar ve organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar.”; 30. maddesinde, “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemeyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”; 32. maddesinde, “Odaların gelirleri: a) Aza kaydiyeleri b) Aza yıllık aidatı c) Hizmet karşılığı alınan ücretler ç) Vesika ücretleri d) Neşriyat hasılatı e) Bağış ve yardımlar f) Para cezaları g) İştiraklerden mütevellit karlar h) Mesleki müsabakalarda derece ve mansiyon alanlarla jüriye aza seçilenlerin alacakları paraların yüzde beşleri i) Müteferrik gelirler.”; 33. maddesinde, “Türkiye'de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır.(...)” kurallarına yer verilmiştir. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin “Birlik Denetleme Kurulunun Görev ve Yetkileri” başlıklı 43. maddesinde, “Denetleme Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır: (…) d) Birlik Yönetim Kurulunun gerekli gördüğü durumlarda, Oda hesaplarını ve TMMOB ve Odalar Mali İşler Yönetmeliğine uygunluğunu incelemek.”; “Birliğin Gelirleri” başlıklı 45. maddesinde, “Birliğin gelirleri şunlardır: a)Birlik Yönetim Kurulunca önerilen ve Birlik Genel Kurulu tarafından onaylanan, Odalara kayıtlı üye sayısına göre her yıl üye başına saptanacak paylarla, Odaların bütçeleri üzerinden hesaplanacak paylar b)Odalarca yapılacak olağanüstü yardımlar c)Yayın gelirleri d)Yardım ve bağışlar e)Öteki gelirler “; “Odaların Paylarını Ödeme Yükümlülüğü ve Şekli” başlıklı 46. maddesinde, “Odalar, Birlik Genel Kurulunca saptanacak payların onikide birini, her ayın ilk haftası sonuna dek peşin olarak öderler. Kesin bütçe rakamlarını Şubat ayı sonuna kadar Birliğe bildirirler. Kesinleşen payların kalanları Mart ayı sonunda ödenir. Bu paylarını süresinde Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine ödemeyen Odalar hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır. Odalarca yapılacak olağanüstü yardımlar, Genel Kurul tarafından kararlaştırılır. Odalar bu karar uyarınca gerekli ödemeleri yaparlar. Ayrıca gerektiğinde Birlik Yönetim Kurulunun isteği üzerine ve Oda Yönetim Kurulunun kararı ile olağanüstü yardım yapılır.”; “Oda Gelirleri” başlıklı 98. maddesinde, “Odaların gelirleri şunlardır. (…) b) Aynı biçimde belirlenen, üye yıllık ödentisi”; “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99. maddesinde, “Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır. Adreslerini değiştiren üyeler, yeni adreslerini Odalarına bildirmedikçe, eski adreslerine yapılan bildirimler üyeye iletilmiş sayılır. Üyeliği ile ilgili bilgilerdeki değişiklikleri bildirmemesi nedeniyle oluşacak her türlü hukuki sorumluluk üyeyi bağlar. Oda bu nedenle üyenin haklarını kısıtlayıcı herhangi bir işlem yapamaz.” kurallarına yer verilmiştir. Dava konusu TMMOB Yönetim Kurulu'nun... tarih ve ... numaralı kararı yönünden yapılan inceleme; Anılan karar “Oda payının ödenmemesinde ısrar edilmesi nedeniyle Orman Mühendisleri Odası’nda incelemede bulunmak üzere TMMOB Denetleme Kurulu’na çağrıda bulunulmasına, Oda hakkında icra-iflas kanunu hükümlerine göre işlem yapılmasına, gerekli diğer hukuki ve idari işlemlerde bulunulması konusunda Yürütme Kurulu’na yetki verilmesine” şeklindedir. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununa ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin “Birlik Denetleme Kurulunun Görev ve Yetkileri” başlıklı 43. Maddesi, Odaların Paylarını Ödeme Yükümlülüğü ve Şekli” başlıklı 46. Maddesi ve Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99. Maddesine aykırılık teşkil etmediği ,hukuka uygun olduğu anlaşılmaktadır. 2-TMMOB 47. dönem (01 Nisan 2022 – 31 Mart 2024) Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin dava konusu 2. maddesi yönünden yapılan inceleme; Anılan düzenleme, “Odaların Birlik Hissesinin 2022 yılı için 6.072.000,00 TL olması kararlaştırılmıştır. Odaların 2022 yılı Birlik Hisseleri üye başına 3,948370 TL/yıl ve Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar faslından da 2021 yılı gelir bütçelerinden yıllık % 0,8880 oranında ödeme yapılacak şekilde belirlenmiştir ve ekte tablolaştırılmıştır.” şeklindedir. Düzenlemede yer alan "Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar faslından da 2021 yılı gelir bütçelerinden yıllık % 0,8880 oranında ödeme yapılacak şekilde belirlenmiştir." cümlesinin irdelenmesi gerekmektedir. Yukarıda yer verilen 6235 sayılı Kanun ve TMMOB Ana Yönetmeliği hükümlerinin incelenmesinden; Birlik gelirleri arasında sayılan Odalarca yapılacak fevkalade yardımların, Oda Genel Kurulu tarafından belirlendiği ve gerektiğinde Birlik Yönetim Kurulu'nun isteği üzerine Oda Yönetim Kurulu kararı ile fevkalade yardım yapılabileceği anlaşılmaktadır. İlgili mevzuatta Birliğin gelirleri arasında sayılan Oda hissesi, açıkça Birlik İdare Heyetince her yıl için tespit olunacak hisse olarak açıklanmışken, fevkalade yardımlar için her yıl Birlik tarafından belirleneceği gibi bir ifadeye yer verilmemiştir. Bu durumda, fevkalade yardımın, amacına da uygun bir şekilde fevkalade bir durumun varlığında, Oda Genel Kurulunca alınacak bir kararla ve gerektiğinde Birlik Yönetim Kurulu'nun isteği üzerine Oda Yönetim Kurulu kararı ile Birliğe yapılan bir ödeme olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, fevkalade bir durumun tespiti yapılmaksızın ve Odalarca yapılacak fevkalade yardım için Birlik Genel Kurulu kararı ile 2021 yılı gelir bütçelerinden yıllık % 0,8880 oranında ödeme yapılması şeklinde kabul edilen düzenlemede hukuka uyarlık bulunmamıştır. 3-TMMOB 47. dönem (01 Nisan 2022 – 31 Mart 2024) Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin dava konusu 5. maddesi yönünden yapılan inceleme; Anılan düzenleme, “Birlik Yönetim Kurulu, TMMOB Denetleme Kurulu Raporu’na bağlı olarak, Birliğe borçlu olan Odalardan bu borçlarının tahsili için ödeme planı isteyecektir. Birliğe borçlu Odaların borçları bitinceye kadar, taşınmaz alımlarına izin verilmeyecektir. Odalar, Birliğe borçlu Odalar ile ilgili gelişmeleri yakından izlemek ve dayanışmayı sağlamak için, konu özelinde Birlik Yönetim Kuruluna başvurup bilgi alma hakkına sahiptir. Gerek görülürse, Yönetim Kurulu, Odaların borçlarının tahsili için her üç ayda bir icra işlemlerine başvuracaktır.” şeklindedir. Düzenlemede yer alan "Birliğe borçlu Odaların borçları bitinceye kadar, taşınmaz alımlarına izin verilmeyecektir." cümlesinin irdelenmesi gerekmektedir. Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu ve bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği; 48. maddesinde, herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahip olduğu; 13. maddesinde de, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı kurala bağlanmıştır. Yukarıda yer verilen 6235 sayılı Kanun ve TMMOB Ana Yönetmeliği hükümlerinin incelenmesinden, Birlik hissesini ödemeyen odaların umumi heyet toplantısına katılamayacağı ve Birlik Genel Kurulunca saptanacak paylarını süresinde Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine ödemeyen Odalar hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılacağı anlaşılmış olup ilgili mevzuatta borçlarını ödemeyen Odalar bakımından taşınmaz alımını yasaklayan bir kurala yer verilmemiştir. Taşınmaz alımı, mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğü kapsamında olup, anayasal koruma altındadır. Mülkiyet hakkı ve sözleşme serbestisini sınırlayacak nitelikteki bir kuralın ise, yine Anayasa'da tanımlanan sınırlama sebeplerine uygun olarak kanunla konulması gerekmektedir. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan davalı Birliğe, 6235 sayılı Kanun'da, borçlarını ödemeyen Odalar bakımından taşınmaz alımlarını yasaklayabileceğine ilişkin bir yetki verilmemiştir. Dolayısıyla, anılan Kanun'da yer verilmeyen kısıtlayıcı bir düzenlemenin Yönetmelik hükümü ile düzenlenmesi açıkça hukuka aykırıdır. Açıklanan nedenlerle, davanın ; TMMOB Yönetim Kurulu'nun ... tarihli ... numaralı kararı yönünden reddi; TMMOB 47. dönem Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 2. maddesi'nin "Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar faslından da 2021 yılı gelir bütçelerinden yıllık % 0,8880 oranında ödeme yapılacak şekilde belirlenmiştir." kısmı yönünden ve aynı yönetmeliğin 5. maddesinin "Birliğe borçlu Odaların borçları bitinceye kadar, taşınmaz alımlarına izin verilmeyecektir." kısmı yönünden ise iptali gerektiği, düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 12.02.2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'nın ve davalı idare vekili Av. ...'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: HUKUKİ SÜREÇ : Dava, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Yönetim Kurulu'nun ... tarih ve ... numaralı kararı ile bu karara dayanak olan 29.05.2022 tarihinde gerçekleşen, TMMOB 47. Olağan Genel Kurulu'nda 01 Nisan 2022 – 31 Mart 2024 tarihleri arasında uygulanmak üzere kabul edilen Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 2. ve 5. maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: İLGİLİ MEVZUAT: 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 2. maddesinde, "Birliğin kuruluş amacı ile yapamayacağı faaliyetler ve işler aşağıda gösterilmiştir. Birliğin kuruluş amacı: a) Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda kurulmasına karar vermek; bu suretle aynı ihtisasa mensup meslek mensuplarını bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak; b) Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak; c) Meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmektir. Birlik ve organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar."; 4. maddesinde, “Birlik Umumi Heyeti; iki yılda bir Odaların, meslekte en az on yıl kıdemli olan üyeleri arasından toplam üye sayısının %2'si oranında ve üç kişiden az, yüz kişiden çok olmamak üzere seçecekleri delegelerden oluşur. (…) Birlik Umumi Heyetinin vazifeleri şunlardır: a) Birliğin teşekkül maksadına müteallik kararları ittihaz etmek, b) Mesleki inkişafı ve gerekli faaliyetleri hakkında sahalar aramak ve bu hususların esaslarını tespit etmek, c) İdare Heyetinin çalışmalarını ve hesaplarını incelemek, direktifler verme, d) Varidat ve masraf bütçelerini kabul etmek, e) Daimi veya muvakkat, ücretle veya ücretsiz vazifelileri tayin ve ücretlerini tespit etmek, f) (Değişik: 6/9/1983 - KHK 85/1 md.) Gizli oyla, Birlik İdare Heyeti, Yüksek Haysiyet Divanı ile Birlik Denetçilerini ve bunların yedeklerini seçmek. Birlik hissesini ödemeyen odalar umumi heyet toplantısına katılamazlar.”; 12. maddesinde, “Birlik gelirleri şunlardır: a) Birlik İdare Heyetince odalara kayıtlı aza adedine göre her yıl için aza başına tespit olunacak ve odalar bütçelerinden ödenecek hisse b) Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar c) Neşriyat gelirleri d) Yardım ve bağışlar e) Sair gelirler”; 19. maddesinde, “Odalar, bu kanunun 2 nci maddesinde belirtilen amaç için Birlik Umumi Heyetince kararlaştırılan işlerden yalnız odalarını ilgilendiren kısımlar ile görevlidirler. Odalar ve organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar.”; 30. maddesinde, “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemeyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”; 32. maddesinde, “Odaların gelirleri: a) Aza kaydiyeleri b) Aza yıllık aidatı c) Hizmet karşılığı alınan ücretler ç) Vesika ücretleri d) Neşriyat hasılatı e) Bağış ve yardımlar f) Para cezaları g) İştiraklerden mütevellit karlar h) Mesleki müsabakalarda derece ve mansiyon alanlarla jüriye aza seçilenlerin alacakları paraların yüzde beşleri i) Müteferrik gelirler.”; 33. maddesinde, “Türkiye'de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır.(...)” kurallarına yer verilmiştir. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin “Birlik Denetleme Kurulunun Görev ve Yetkileri” başlıklı 43. maddesinde, “Denetleme Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır: (…) d) Birlik Yönetim Kurulunun gerekli gördüğü durumlarda, Oda hesaplarını ve TMMOB ve Odalar Mali İşler Yönetmeliğine uygunluğunu incelemek.”; “Birliğin Gelirleri” başlıklı 45. maddesinde, “Birliğin gelirleri şunlardır: a)Birlik Yönetim Kurulunca önerilen ve Birlik Genel Kurulu tarafından onaylanan, Odalara kayıtlı üye sayısına göre her yıl üye başına saptanacak paylarla, Odaların bütçeleri üzerinden hesaplanacak paylar b)Odalarca yapılacak olağanüstü yardımlar c)Yayın gelirleri d)Yardım ve bağışlar e)Öteki gelirler “; “Odaların Paylarını Ödeme Yükümlülüğü ve Şekli” başlıklı 46. maddesinde, “Odalar, Birlik Genel Kurulunca saptanacak payların onikide birini, her ayın ilk haftası sonuna dek peşin olarak öderler. Kesin bütçe rakamlarını Şubat ayı sonuna kadar Birliğe bildirirler. Kesinleşen payların kalanları Mart ayı sonunda ödenir. Bu paylarını süresinde Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine ödemeyen Odalar hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır. Odalarca yapılacak olağanüstü yardımlar, Genel Kurul tarafından kararlaştırılır. Odalar bu karar uyarınca gerekli ödemeleri yaparlar. Ayrıca gerektiğinde Birlik Yönetim Kurulunun isteği üzerine ve Oda Yönetim Kurulunun kararı ile olağanüstü yardım yapılır.”; “Oda Gelirleri” başlıklı 98. maddesinde, “Odaların gelirleri şunlardır. (…) b) Aynı biçimde belirlenen, üye yıllık ödentisi”; “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99. maddesinde, “Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır. Adreslerini değiştiren üyeler, yeni adreslerini Odalarına bildirmedikçe, eski adreslerine yapılan bildirimler üyeye iletilmiş sayılır. Üyeliği ile ilgili bilgilerdeki değişiklikleri bildirmemesi nedeniyle oluşacak her türlü hukuki sorumluluk üyeyi bağlar. Oda bu nedenle üyenin haklarını kısıtlayıcı herhangi bir işlem yapamaz.” kurallarına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dava Konusu TMMOB Yönetim Kurulu'nun ... Tarih Ve ... Numaralı Kararının İncelenmesi: Anılan karar “Oda payının ödenmemesinde ısrar edilmesi nedeniyle Orman Mühendisleri Odası’nda incelemede bulunmak üzere TMMOB Denetleme Kurulu’na çağrıda bulunulmasına, Oda hakkında icra-iflas kanunu hükümlerine göre işlem yapılmasına, gerekli diğer hukuki ve idari işlemlerde bulunulması konusunda Yürütme Kurulu’na yetki verilmesine” şeklindedir. Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat değerlendirildiğinde, Birlik Yönetim Kurulunun gerekli gördüğü durumlarda, Birlik Denetleme Kurulunu Oda hesaplarını incelemek için görevledirebileceği ve Oda payını süresinde Birliğe ödemeyen Odalar hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre işlem yapılacağı anlaşılmakta olup, anılan düzenlemeler gereği Oda payını ödememekte ısrar ettiği iddia edilen davacı Oda hakkında alınan dava konusu kararda hukuka aykırılık olmadığı sonucuna varılmıştır. Dava Konusu TMMOB 47. dönem (01 Nisan 2022 – 31 Mart 2024) Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 2. Maddesinin İncelenmesi: Anılan düzenleme, “Odaların Birlik Hissesinin 2022 yılı için 6.072.000,00 TL olması kararlaştırılmıştır. Odaların 2022 yılı Birlik Hisseleri üye başına 3,948370 TL/yıl ve Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar faslından da 2021 yılı gelir bütçelerinden yıllık % 0,8880 oranında ödeme yapılacak şekilde belirlenmiştir ve ekte tablolaştırılmıştır.” şeklindedir. 6235 sayılı Kanun'un 12/a. maddesine dayanılarak, yetkili Birlik Genel Kurulunca, anılan hükmün öngördüğü şekilde, odalara kayıtlı aza adedine göre 2022 yılı için aza başına tespit olunan Odaların ödeyeceği Birlik hissesinde hukuka aykırılık görülmemiştir. Öte yandan, düzenlemede yer alan "Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar faslından da 2021 yılı gelir bütçelerinden yıllık % 0,8880 oranında ödeme yapılacak şekilde belirlenmiştir." cümlesinin irdelenmesi gerekmektedir. 6235 sayılı Kanun'un Birliğin gelirlerinin düzenlendiği 12. maddesinde, Oda hissesi, açıkça Birlik İdare Heyetince her yıl için tespit olunacak hisse olarak açıklanmışken, fevkalade yardımlar için her yıl Birlik tarafından belirleneceği gibi bir ifadeye yer verilmemiş olup "Odalarca yapılacak fevkalede yardım" denilmekle yetinilmiştir. Fevkalade kelimesinin sözlük anlamından hareketle, kanun koyucunun bu düzenleme ile olağanüstü, beklenmedik bir durumun varlığı halinde Odalarca Birliğe yardım yapılmasını amaçladığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, Birlik Ana Yönetmeliğinin 46. maddesinde yer alan hüküm de değerlendirildiğinde, Odalarca yapılacak fevkalade yardımların, amacına da uygun bir şekilde olağanüstü/alışılmışın dışında bir durumun varlığı halinde Oda Genel Kurulunca alınacak bir kararla ve gerektiğinde Birlik Yönetim Kurulu'nun isteği üzerine Oda Yönetim Kurulu kararı ile Birliğe yapılan bir ödeme olduğu sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, fevkalade bir durumun tespiti yapılmaksızın ve Odalarca yapılacak fevkalade yardım için Birlik Genel Kurulu kararı ile 2021 yılı gelir bütçelerinden yıllık % 0,8880 oranında ödeme yapılması şeklinde kabul edilen düzenlemede hukuka uyarlık bulunmamıştır. Dava Konusu TMMOB 47. dönem (01 Nisan 2022 – 31 Mart 2024) Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 5. Maddesinin İncelenmesi: Anılan düzenleme, “Birlik Yönetim Kurulu, TMMOB Denetleme Kurulu Raporu’na bağlı olarak, Birliğe borçlu olan Odalardan bu borçlarının tahsili için ödeme planı isteyecektir. Birliğe borçlu Odaların borçları bitinceye kadar, taşınmaz alımlarına izin verilmeyecektir. Odalar, Birliğe borçlu Odalar ile ilgili gelişmeleri yakından izlemek ve dayanışmayı sağlamak için, konu özelinde Birlik Yönetim Kuruluna başvurup bilgi alma hakkına sahiptir. Gerek görülürse, Yönetim Kurulu, Odaların borçlarının tahsili için her üç ayda bir icra işlemlerine başvuracaktır.” şeklindedir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine uygun olan söz konusu 5. maddenin 1., 3. ve 4. cümlelerinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Öte yandan, düzenlemede yer alan "Birliğe borçlu Odaların borçları bitinceye kadar, taşınmaz alımlarına izin verilmeyecektir." şeklindeki 2. cümlenin irdelenmesi gerekmektedir. Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu ve bu hakkın, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği; 48. maddesinde, herkesin dilediği alanda sözleşme hürriyetine sahip olduğu; 13. maddesinde de, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı kurala bağlanmıştır. Yukarıda yer verilen 6235 sayılı Kanun ve TMMOB Ana Yönetmeliği hükümlerinin incelenmesinden, Birlik hissesini ödemeyen odaların umumi heyet toplantısına katılamayacağı ve Birlik Genel Kurulunca saptanacak paylarını süresinde Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine ödemeyen Odalar hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılacağı anlaşılmış olup ilgili mevzuatta borçlarını ödemeyen Odalar bakımından taşınmaz alımını yasaklayan bir kurala yer verilmemiştir. Taşınmaz alımı, mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğü kapsamında olup, anayasal koruma altındadır. Mülkiyet hakkı ve sözleşme serbestisini sınırlayacak nitelikteki bir kuralın ise, yine Anayasa'da tanımlanan sınırlama sebeplerine uygun olarak kanunla konulması gerekmektedir. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan davalı Birliğe, 6235 sayılı Kanun'da, borçlarını ödemeyen Odalar bakımından taşınmaz alımlarını yasaklayabileceğine ilişkin bir yetki verilmemiştir. Dolayısıyla, anılan Kanun'da yer verilmeyen kısıtlayıcı bir düzenlemenin Yönetmelik hükümü ile düzenlenmesi açıkça hukuka aykırıdır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Dava konusu TMMOB Yönetim Kurulu'nun ... tarihli ... numaralı kararının iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE, 2. Dava konusu TMMOB 47. dönem Bütçe Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin 2. maddesi'nin "Odalarca yapılacak fevkalade yardımlar faslından da 2021 yılı gelir bütçelerinden yıllık % 0,8880 oranında ödeme yapılacak şekilde belirlenmiştir." kısmının ve aynı yönetmeliğin 5. maddesinin "Birliğe borçlu Odaların borçları bitinceye kadar, taşınmaz alımlarına izin verilmeyecektir." şeklindeki 2. cümlesinin İPTALİNE, anılan Yönetmeliğin 2. ve 5. maddelerinin dava konusu olan diğer kısımları yönünden DAVANIN REDDİNE, 3. Dava kısmen ret, kısmen iptal ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin haklılık oranına göre ...-TL'sinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, kalan ...-TL'sinin davacı üzerinde bırakılmasına, 4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 6. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine, 7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, oybirliği ile 12/02/2025 tarihinde karar verildi. </body></html>