Karar İçeriği

<html><head><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"></head> <body leftmargin="25" topmargin="20" font face="Verdana" size="2">Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2024/1514 E. , 2025/6538 K.</ul> "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2024/1514 Karar No : 2025/6538 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... Derneği 2- ... 3- ... VEKİLLERİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Manisa İli, Şehzadeler İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer alan "Manisa Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi atölye yapılarının" 2863 sayılı Kanun uyarınca "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescil edilmesine, koruma grubunun "II. grup yapı" olarak belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararının yeniden değerlendirilmesi isteğiyle yapılan başvuru üzerine, tescil kaydının düşürülmesinin uygun olmadığı, kültür varlığı olarak tescilin devamına ilişkin ... tarih ve ... sayılı İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararına karşı yapılan itirazın, söz konusu yapıların kültür varlığı özelliği taşımaması nedeniyle kabulüne, İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile aynı Kurulun ... tarih ve ... sayılı kararının iptaline, atölye yapılarının tescil kaydının kaldırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıkları Koruma Yüksek Kurulu kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu atölye yapılarının tescili öncesinde düzenlenen ... tarih ve ... sayılı rapor ve eklerinde, 1946 yılında yapılan yapıların dikdörtgen planlı, üzeri marsilya kiremit ile kaplı, kırma çatılı, geniş ve yüksek pencereli, kesme taş ile yapılmış düz lentolu kapı açıkları bulunan ve Manisa'daki diğer Cumhuriyet dönemi kamu yapılarının özelliklerini yansıtan sade bir örneği olduğu tespitlerine yer verildiği, dava konusu Kültür Varlıkları Koruma Yüksek Kurulu kararında, atölye yapılarının 2863 sayılı Kanunun 6. maddesi ile Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tespiti ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesindeki koşulları taşımadığı belirtilmekle birlikte, söz konusu karara esas olmak üzere davalı idare personelince (sanat tarihçisi ve arkeolog tarafından) düzenlenen 01/03/2023 tarihli raporda, 23-24/02/2023 tarihlerinde yerinde yapılan incelemeler sonucunda, atölye yapılarının kırma çatılı ve üzeri marsilya kiremit ile örtülü, dikdörtgen planlı yapılar olduğu, atölye binaları içerisinde uygulamalı eğitim ile birlikte ders verilen sınıflar ve idari birimlerin mevcut olduğu, atölyeler arası geçişler bulunmakla birlikte dışarıdan da demir kapılar vasıtasıyla içeriye ulaşımın sağlandığı, uzunlamasına dikdörtgen boyutta simetrik düzende yerleştirilmiş yüksek pencereleri ve tavanları, kesme taş malzemeli düz lentolu kapıları ve özgün planlarıyla Cumhuriyet dönemi kamu yapılarının özelliklerini yansıttığı tespitlerinde bulunulduğu görülmektedir. Bu durumda; dava konusu yapıların tesciline esas niteliklerinin davalı idare personelince yerinde yapılan incelemeler neticesinde düzenlenen 01/03/2023 tarihli rapor ile halen devam ettiğinin belirlenmesi, dava konusu Kurul kararında tescil kaydının kaldırılmasına esas olabilecek herhangi bir teknik tespite yer verilmemesi ve dava konusu yapıların yapısal durum, malzeme, yapım tekniği ve biçim bakımından özellik gösterdiğinin anlaşılması karşısında, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, atölye yapıları ile birlikte tescilsiz iki adet okul binasının bulunduğu, kırma çatılı ve üzeri marsilya kiremit ile örtülü atölye yapılarının dikdörtgen planlı oladuğu, aktif olarak faaliyet gösteren ve beton malzeme ile inşa edilmiş olan atölye yapıları mimari yapısı, inşa malzemesi ve tekniği, plan ve cephe özellikleri, zaman içerisinde geçirdiği tadilat ve değişim nedeniyle özgünlüğünü koruyamadığı, sanat mimari, tarihi estetik mahalli dekoratif simgesel belgesel işlevsel maddi hatıra izlenim özgünlük teklik nadirlik homojenlik onarılabilirlik değerlerinin olmamasının yanı sıra yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermediği, kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunmadığı, belli bir dönemin toplumsal hafızasını ve sosyal ilişki düzeyini yansıtmadığı, kültür varlığı niteliği taşımadığı, atölye yapılarının mimarisi, planı, kapı ve pencere oranları içerisindeki makineler ile birlikte değerlendirildiğinde Cumhuriyet Dönemi mimarisinin özelliklerini yansıtmadığı, bu nedenle dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair İdare Dava Dairesi kararının bozulması istenilmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacılar tarafından, uzman raporlarında atölye yapılarının Cumhuriyet Dönemi kamu yapılarının özelliklerini yansıtan sade bir örneği olduğunun belirtildiği, buna rağmen dava konusu işlemde tescil kaydının kaldırılmasına neden olabilecek herhangi bir teknik tespite yer verilmediği, dolayısıyla atölye yapılarının halen korunması gerekli kültür varlığı özelliği taşıdığı belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur. TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY: Manisa İli, Şehzadeler İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer alan (Manisa Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi) Endüstri Meslek Lisesi atölye yapılarına ilişkin İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu personellerince yerinde yapılan inceleme üzerine düzenlenen ... tarih ve ... sayılı rapor ve eklerinde, 1946 yılında yapılan yapıların dikdörtgen planlı, üzeri marsilya kiremit ile kaplı, kırma çatılı, geniş ve yüksek pencereli, kesme taş ile yapılmış düz lentolu kapı açıkları bulunan ve Manisa'daki diğer Cumhuriyet dönemi kamu yapılarının özelliklerini yansıtan sade bir örneği olduğu tespitiyle, taşınmazların 2863 sayılı Kanun kapsamında taşınmaz kültür varlığı olarak tescilinin gerektiği görüşüne yer verildiği, bu rapor uyarınca İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla söz konusu taşınmazların 2. grup taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline karar verilmiştir. Manisa Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla, mesleki eğitim müfredatının uygulama bölümünün Milli Eğitim Bakanlığının amaçlarına ve günümüz şartlarına cevap verebilecek yeni modern atölye binası yapılmasının planlandığı, ancak ihtiyaca cevap vermeyen tescilli atölye binasının yıkımı yapılamadığından yeni atölye binası inşaa edilemediği, bu durumun okulda verilen eğitimin kalitesini ve sürdürebilirliğini olumsuz etkilediği belirtilerek tescil kaydının kaldırılmasının talep edildiği, bu talebin Şehzadeler Belediye Başkanlığı Plan ve Proje Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna bildirildiği, Kurulun ... tarih ve ... sayılı kararıyla dava konusu tescilli atölye yapılarının 2863 sayılı Kanunun 6. maddesinde sayılan yapılardan olması nedeniyle tescilden düşme talebinin uygun olmadığına, taşınmaz kültür varlığı olarak tescilinin devamına karar verilmiştir. Bunun üzerine, Şehzadeler Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı dilekçesiyle anılan koruma bölge kurulu kararına karşı itirazda bulunulmuş, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kültür ve Turizm Uzmanları sanat tarihçisi ile arkeolog tarafından hazırlanan 01/03/2023 tarihli rapor düzenlenmiş, raporda; sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin olmasının yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi, kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması dolayısıyla 2863 sayılı kanun ve alt mevzuatı kapsamında kültür varlığı niteliği taşıması nedeniyle atölye yapılarının tescilden düşme talebinin uygun bulunmadığına ilişkin İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının uygun olduğu, belirtilmiştir. Sonrasında, ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıkları Koruma Yüksek Kurulu kararı ile; yapının 2863 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesindeki koşulları taşımadığı gerekçesi ile itirazın kabulü ile İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile aynı Kurulun ... tarih ve ... sayılı kararının iptaline, atölye yapılarının tescil kaydının kaldırılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine, ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıkları Koruma Yüksek Kurulu kararının iptali istenilmiştir. İLGİLİ MEVZUAT: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 3. maddesinde; "Bu Kanunda geçen tanımlar ve kısaltmalar şunlardır: a) Tanımlar: (1) (Değişik: 14/7/2004 – 5226/1 md.)"Kültür varlıkları"; tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklardır." tanımına, 6. maddesinde; "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır: a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19 uncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar, b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar, c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları, d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler. (...)" hükmüne, 7. maddesinde; " Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılır.Yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat, bölge ve diğer özellikleri dikkate alınır. Devletin imkanları gözönünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eser, korunması gerekli kültür varlığı olarak belirlenir. Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitler koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunur. Tespit ve tescil ile ilgili usuller, esaslar ve kıstaslar yönetmelikte belirtilir." hükmüne yer verilmiştir. 13/03/2012 tarih ve 28232 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasında; kriterlerin sağlanması durumunda korunması gerekli kültür varlıkları arasında okul sayılmış, anılan fıkranın (b) bendinde; "19. yüzyıl sonrasında yapılmış olmasına rağmen önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması" ve (c) bendinde; "Tek yapılar için; taşınmazın sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, biçim bakımından özellik göstermesi" şeklindeki tespit ve tescil kriterleri belirlenmiştir. Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımlarına ilişkin 660 sayılı ilke kararının "Yapı Grupları" başlıklı kısmında, "Yapılar, kendi başlarına bir tarihi ve estetik değer taşımaları ya da kentlerin tarihi kimliğini oluşturan kentsel sitler, sokaklar ve siluetlerin ögeleri olarak iki gruba ayrılmıştır: 1. Grup Yapılar; Toplumun maddi tarihini oluşturan kültür verileri içinde tarihsel, simgesel, anı ve estetik nitelikleriyle korunması zorunlu yapılardır. 2. Grup Yapılar; Kent ve çevre kimliğine katkıda bulunan kültür varlığı niteliğindeki yöresel yaşam biçimini yansıtan yapılardır." düzenlemesine yer verilmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller" başlıklı 266. maddesinde ise; "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. (...)" hükmüne yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; 19. yüzyıl sonrasında yapılmış yapıların korunması gerekli kültür varlığı olup olmadığının belirlenebilmesi için önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması hususlarının yanı sıra sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi hususları yönünden incelenmesi gerekmektedir. Uyuşmazlıkta, her ne kadar İdare Mahkemesince; dava konusu yapıların tesciline esas niteliklerinin davalı idare personelince yerinde yapılan incelemeler neticesinde düzenlenen 01/03/2023 tarihli rapor ile halen devam ettiğinin belirlenmesi, dava konusu Kurul kararında tescil kaydının kaldırılmasına esas olabilecek herhangi bir teknik tespite yer verilmemesi ve dava konusu yapıların yapısal durum, malzeme, yapım tekniği ve biçim bakımından özellik gösterdiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiş ise de, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, yapının ait olduğu dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinin bulunduğu, bir başka ifadeyle sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik gösterdiği gerekçesiyle tescil edilmesinin uygun olup olmadığı hususu ile toplumun maddi tarihini oluşturan kültür verileri içinde tarihsel, simgesel, anı ve estetik nitelikleriyle korunması zorunlu yapılardan olduğu gerekçesiyle yapının koruma grubunun "I. grup" olarak belirlenmesinin uygun olup olmadığı hususunun çözümü teknik bilgiyi gerektirdiğinden, keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak uyuşmazlık hakkında bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, yukarıda yer verilen hususlar ile tarafların iddiaları, dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgeler de dikkate alınarak, dava konusu yapının korunması gerekli kültür varlığı olup olmadığının belirlenebilmesi amacıyla sanat tarihçisi, mimar ve inşaat mühendisi bilirkişiler ile gerekirse başka dallardan da uzmanlar seçilerek oluşturulacak bilirkişi heyetiyle mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle işin esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir. Bu itibarla; dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin kabulüne, 2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 09/12/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi. </body></html>